Những ngày cuối năm 2025, tại huyện Kiến Thụy (cũ), TP Hải Phòng, nay là các xã: Kiến Minh, Kiến Hải, Kiến Dương, Kiến Thụy và Nghi Dương, các cơ sở cá mòi kho đỏ lửa suốt ngày đêm do nhu cầu thị trường tăng cao trong dịp Tết.
Trao đổi với phóng viên, chị Nguyễn Thị Thanh Hà, chủ cơ sở cá mòi kho Thái Tín tại xã Nghi Dương, cho biết cá mòi kho có mặt ở nhiều nơi, song cá mòi kho Kiến Thụy được thực khách đánh giá cao nhờ chất lượng nguyên liệu đặc trưng. Cá mòi được ngư dân địa phương đánh bắt chủ yếu tại khu vực cửa sông Văn Úc, những chú cá ở nơi đây luôn tươi ngon, béo, thịt chắc và ít tanh do sống trong môi trường nước lợ.
Theo chị Hà, do cá mòi có nhiều xương dăm nên giá bán nguyên liệu khá thấp, chỉ từ hơn 15.000 đồng/kg, loại cá chọn cũng dao động 30.000–35.000 đồng/kg được bày bán nhiều tại các chợ ở địa phương. Để khắc phục nhược điểm này, người dân Kiến Thụy đã gìn giữ cách chế biến truyền thống là kho nhừ. Cá được kho liên tục hơn 10 tiếng đồng hồ, giúp xương mềm mủn, có thể ăn được mà không lo hóc.
Chính quá trình kho công phu này đã tạo nên hương vị đặc trưng cho món cá mòi kho Kiến Thụy. Thịt cá mềm nhừ, thấm đẫm hơn 10 loại gia vị quen thuộc như gừng, giềng, ớt, chay, chuối xanh… "Từ khâu lựa cá, làm sạch, bỏ ruột cho đến kho nhừ..., hơn mười công đoạn đều được thực hiện thủ công, chỉ riêng công đoạn đóng gói là có sự hỗ trợ của máy móc. Nhờ vậy, món cá mòi kho vẫn luôn giữ được hương vị truyền thống”, chị Hà chia sẻ.
Khởi nghiệp từ nồi cá mòi kho từ năm 2010, đến nay, cơ sở cá mòi kho Thái Tín của vợ chồng chị Hà mỗi ngày kho hơn 1 tạ cá mòi, sản lượng mỗi năm 25 - 30 tấn cá kho thành phẩm. Tất cả sản phẩm đều làm theo đơn đặt hàng từ khắp các tỉnh, thành phố trên cả nước. Trong đó, được tiêu thụ nhiều nhất tại TP Hải Phòng, thủ đô Hà Nội, tỉnh Quảng Ninh, TP Hồ Chí Minh. Năm 2021, sản phẩm cá mòi kho của cơ sở đạt chứng nhận OCOP 3 sao. Nhằm đáp ứng thị hiếu của người tiêu dùng, chị Hà cho đóng gói cá mòi kho thành phẩm vào niêu đất, hộp nhựa vừa đẹp mắt, lại thuận tiện cho việc vận chuyển với giá thành 150.000 đồng/kg.
Trên địa bàn huyện Kiến Thụy (cũ), ngoài cơ sở cá mòi kho Thái Tín, còn có rất nhiều cơ sở sản xuất đặc sản cá mòi kho truyền thống đáp ứng nhu cầu thực khách trong và ngoài thành phố.
Trong đó, sản phẩm cá mòi kho Làng chài của cơ sở chế biến Làng Chài ở xã Kiến Hưng, cá mòi kho của Công ty TNHH thực phẩm Sovi đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao. Không chỉ phát triển kinh tế, làm giàu nhờ đặc sản truyền thống của quê hương, các cơ sở cá mòi kho còn tạo việc làm cho hàng trăm lao động địa phương với thu nhập hơn 10 triệu đồng/tháng.
Để giữ gìn và phát triển nghề kho cá mòi truyền thống của quê hương, thời gian qua, chính quyền địa phương cũng như các sở, ngành của TP Hải Phòng đã hỗ trợ các cơ sở sản xuất mở rộng quy mô, tăng cường liên kết giữa sản xuất với tiêu thụ sản phẩm ra các tỉnh, thành. Đồng thời đẩy mạnh quảng bá thương hiệu cá mòi kho Kiến Thụy ra thị trường trong và ngoài nước, hướng tới mục tiêu xuất khẩu.
Những ngày giáp Tết, hầu hết các cơ sở cá mòi kho ở nơi đây luôn đỏ lửa suốt ngày đêm để kịp theo đơn đặt hàng. Từ món ăn dân dã, cá mòi kho nhừ vùng Kiến Thụy trở thành đặc sản trong mâm cơm ngày Tết và “lên kệ” tại nhiều cửa hàng, siêu thị lớn.
