Những cánh rừng nguyên sinh ở độ cao trên 1.800m thuộc xã Trà Linh từ lâu được xem là “thủ phủ” của sâm Ngọc Linh – loại dược liệu được mệnh danh là quốc bảo của Việt Nam. Trong bối cảnh nhu cầu thị trường ngày càng tăng, bài toán đặt ra không chỉ là mở rộng diện tích trồng mà còn phải bảo tồn nguồn gen, kiểm soát chất lượng và xây dựng thương hiệu bền vững.
Đây cũng là nội dung trọng tâm được lãnh đạo thành phố Đà Nẵng đặc biệt quan tâm trong chuyến khảo sát, làm việc tại Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu cùng các địa phương vùng cao phía tây thời gian qua.
Bảo tồn nguồn gen – nền tảng cho sự phát triển lâu dài
Hiện nay, Trung tâm Phát triển Sâm Ngọc Linh và Dược liệu đang quản lý hơn 50ha rừng tự nhiên tại khu vực Trà Linh để thực hiện nhiệm vụ bảo tồn, lưu giữ và phát triển nguồn gen giống gốc cây sâm Ngọc Linh. Đây được xem là “ngân hàng gen sống” có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với chiến lược phát triển ngành dược liệu của thành phố.
Song song với công tác bảo tồn, trung tâm đang đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, hoàn thiện quy trình nhân giống, trồng, chăm sóc và thu hoạch theo hướng hiện đại, từng bước xây dựng chuỗi sản xuất đồng bộ từ giống đến sản phẩm.
Theo ngành nông nghiệp thành phố, việc nâng cấp trung tâm thành một đơn vị khoa học chuyên sâu về sâm Ngọc Linh và dược liệu đang được xúc tiến. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở việc cung cấp cây giống chất lượng cao mà còn hướng tới năng lực kiểm nghiệm, kiểm định, xác thực nguồn gốc và chất lượng sản phẩm.
Trong bối cảnh thị trường xuất hiện nhiều sản phẩm giả mạo, việc xây dựng hệ thống kiểm định đạt chuẩn được xem là điều kiện tiên quyết để bảo vệ thương hiệu sâm Ngọc Linh và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng.
Hình thành vùng dược liệu quy mô lớn
Nếu như trước đây việc trồng sâm chủ yếu dựa vào quy mô hộ gia đình thì nay hướng phát triển mới đang mở ra với sự tham gia của các doanh nghiệp lớn.
Đáng chú ý, Công ty Cổ phần Nông nghiệp Trường Hải (THACO AGRI) đã đề xuất đầu tư vùng sản xuất tập trung khoảng 5.800ha tại khu vực các xã vùng cao phía tây Đà Nẵng. Trong đó, khoảng 1.500ha dành cho phát triển sâm Ngọc Linh, phần diện tích còn lại phát triển các loại dược liệu có giá trị kinh tế cao.
Khác với mô hình sản xuất nhỏ lẻ, doanh nghiệp định hướng xây dựng chuỗi liên kết khép kín từ vùng nguyên liệu, nghiên cứu giống đến chế biến sâu. Đây được xem là bước chuyển quan trọng, giúp nâng cao giá trị gia tăng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Nhiều chuyên gia nhận định, nếu dự án được triển khai đúng tiến độ, đây sẽ là cú hích lớn cho kinh tế miền núi, tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương, đồng thời thúc đẩy phát triển hạ tầng và các ngành dịch vụ liên quan.
Phát triển kinh tế nhưng không đánh đổi môi trường
Một trong những yêu cầu xuyên suốt được thành phố đặt ra là phát triển sâm Ngọc Linh phải gắn liền với bảo vệ hệ sinh thái rừng.
Thực tế cho thấy, tại một số khu vực trồng sâm đã xuất hiện tình trạng sử dụng vật liệu không thân thiện với môi trường hoặc can thiệp quá mức vào rừng tự nhiên. Điều này tiềm ẩn nguy cơ làm suy giảm hệ sinh thái và ảnh hưởng đến chất lượng vùng trồng.
Do đó, các cơ quan chuyên môn yêu cầu mọi hoạt động sản xuất phải tuân thủ nghiêm các quy định của Luật Lâm nghiệp, hướng tới mô hình canh tác sinh thái, hạn chế tối đa tác động tiêu cực đến môi trường.
Quan điểm này cũng phù hợp với định hướng phát triển lâu dài của thành phố khi xem rừng là tài sản quý giá nhất của vùng cao. Giá trị của sâm Ngọc Linh không chỉ nằm ở củ sâm mà còn nằm ở hệ sinh thái đặc hữu đã tạo nên chất lượng khác biệt của loại dược liệu này.
Kỳ vọng xây dựng “thủ phủ dược liệu” quốc gia
Bên cạnh sản xuất nông nghiệp, các địa phương vùng cao đang hướng tới mô hình kinh tế tổng hợp dựa trên ba trụ cột: dược liệu, du lịch sinh thái và văn hóa bản địa.
Nhiều đề xuất đã được đưa ra như xây dựng trung tâm giống và ngân hàng gen sâm Ngọc Linh, phát triển du lịch trải nghiệm vùng sâm, mở rộng các sản phẩm du lịch cộng đồng gắn với bản sắc văn hóa đồng bào dân tộc thiểu số.
Đặc biệt, phiên chợ sâm Ngọc Linh – nơi giao thương đặc trưng của vùng núi phía tây – được xác định cần tiếp tục duy trì và nâng tầm thành điểm nhấn văn hóa, du lịch độc đáo.
Tại các buổi làm việc với địa phương, lãnh đạo thành phố nhấn mạnh rằng việc phát triển sâm Ngọc Linh không chỉ nhằm tạo ra một sản phẩm kinh tế có giá trị cao mà còn hướng đến mục tiêu lớn hơn là tạo sinh kế bền vững cho người dân miền núi, từng bước thu hẹp khoảng cách phát triển giữa vùng cao và vùng đồng bằng.
Với những định hướng mới về cơ chế, hạ tầng và thu hút đầu tư, sâm Ngọc Linh đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ chưa từng có. Nếu các nguồn lực được kết nối hiệu quả, vùng cao phía tây Đà Nẵng hoàn toàn có thể trở thành trung tâm dược liệu hàng đầu cả nước, nơi giá trị của rừng, của tri thức bản địa và của khoa học công nghệ cùng hội tụ để tạo nên động lực phát triển bền vững cho tương lai.
