Rà soát diện rộng các dự án điện gió, điện mặt trời hưởng giá ưu đãi

Trong bối cảnh nhiều dự án năng lượng tái tạo rơi vào tình trạng ách tắc kéo dài, Bộ Công Thương đã ban hành văn bản đề nghị các địa phương khẩn trương rà soát và xử lý các nội dung liên quan đến việc hưởng cơ chế giá FIT. Động thái này nhằm triển khai Nghị quyết của Chính phủ về tháo gỡ khó khăn cho các dự án tồn đọng, bảo đảm tính minh bạch và tuân thủ quy định pháp luật.

Theo nội dung văn bản, Bộ Công Thương yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố kiểm tra toàn diện các dự án điện mặt trời và điện gió đang áp dụng biểu giá điện hỗ trợ ưu đãi (FIT) trên địa bàn quản lý. Trường hợp phát hiện vi phạm hành chính, địa phương cần thực hiện xử lý theo đúng quy định. Nếu trong quá trình triển khai phát sinh vướng mắc vượt thẩm quyền, các tỉnh, thành phố được đề nghị tổng hợp và báo cáo Bộ Tư pháp để được hướng dẫn cụ thể.

Công văn được gửi tới nhiều địa phương có số lượng lớn dự án năng lượng tái tạo, gồm TP Hồ Chí Minh, Cần Thơ, Huế và các tỉnh Hà Tĩnh, Quảng Trị, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng, Tây Ninh, Đồng Nai, An Giang, Vĩnh Long, Cà Mau. Đây đều là những khu vực phát triển mạnh điện mặt trời, điện gió trong giai đoạn cao điểm áp dụng cơ chế giá FIT.

Thực tế hiện nay cho thấy có 172 nhà máy, hoặc một phần nhà máy điện mặt trời và điện gió, đang gặp vướng mắc liên quan đến thủ tục nghiệm thu công trình. Cụ thể, các dự án này chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp thuận kết quả nghiệm thu tại thời điểm được công nhận ngày vận hành thương mại (COD). Điều này dẫn tới hệ quả là nhiều chủ đầu tư bị chậm thanh toán tiền điện hoặc chỉ được thanh toán một phần theo các hợp đồng mua bán điện (PPA) đã ký từ năm 2023.

Việc dòng tiền bị gián đoạn trong thời gian dài đã gây áp lực lớn lên hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Không ít dự án phải đối mặt với khó khăn tài chính, ảnh hưởng đến khả năng trả nợ và duy trì vận hành. Trong bối cảnh chi phí đầu tư ban đầu cho các dự án năng lượng tái tạo thường rất lớn, sự chậm trễ trong thanh toán càng khiến rủi ro gia tăng.

Đáng chú ý, gần 30% số dự án chịu ảnh hưởng có sự tham gia của các nhà đầu tư nước ngoài đến từ châu Âu như Pháp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Thụy Sĩ, Vương quốc Anh, cùng các quốc gia châu Á gồm Ấn Độ, Nhật Bản, Philippines, Singapore, Thái Lan và Trung Quốc. Tổng giá trị vốn đầu tư ước tính liên quan đến nhóm dự án này vào khoảng 4 tỷ USD. Điều này cho thấy vấn đề không chỉ tác động đến doanh nghiệp trong nước mà còn ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và niềm tin của khối ngoại.

Trước tình hình trên, nhóm nhà đầu tư đã kiến nghị Chính phủ xem xét bảo lưu ngày COD ban đầu cũng như mức giá mua điện FIT đã thỏa thuận trong các hợp đồng PPA. Theo quan điểm của các doanh nghiệp, giải pháp phù hợp là xử phạt hành chính (nếu có vi phạm) kèm yêu cầu khắc phục hậu quả, thay vì điều chỉnh lại cơ chế giá đã được xác lập trước đó.

Các chủ đầu tư cho biết phần lớn dự án về cơ bản đã thực hiện xong nghĩa vụ xử phạt hành chính theo yêu cầu. Tuy nhiên, khó khăn hiện nay không chỉ nằm ở vấn đề vi phạm hành chính mà còn ở cách thức xử lý đối với các dự án từng được hưởng giá FIT ưu đãi nhưng sau đó bị đánh giá là chưa phù hợp theo kết luận thanh tra. Nếu cơ chế giải quyết thiếu nhất quán và kéo dài, tâm lý thận trọng có thể gia tăng trong cộng đồng đầu tư, đặc biệt với các dự án nguồn điện mới.

Trong bối cảnh Việt Nam đang cần bổ sung công suất để đáp ứng nhu cầu điện tăng cao, việc tháo gỡ vướng mắc cho các dự án năng lượng tái tạo được xem là bước đi quan trọng. Yêu cầu rà soát lần này của Bộ Công Thương được kỳ vọng sẽ giúp làm rõ trách nhiệm, xử lý dứt điểm tồn tại và tạo nền tảng ổn định cho thị trường điện trong thời gian tới.