Việc sửa đổi Luật An toàn thực phẩm đang được kỳ vọng sẽ tạo ra bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, từ cách tiếp cận đồng đều sang mô hình dựa trên mức độ rủi ro, phù hợp với thông lệ quốc tế và yêu cầu thực tiễn trong bối cảnh hội nhập sâu rộng.
Hiện nay, Bộ Y tế đang tổ chức lấy ý kiến đối với Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi). Dự thảo gồm 11 chương, 55 điều, bao quát toàn bộ các nội dung then chốt từ quy định chung, quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân trong bảo đảm an toàn thực phẩm; điều kiện bảo đảm chất lượng đối với sản phẩm và cơ sở sản xuất, kinh doanh; đến kiểm nghiệm, nhập khẩu - xuất khẩu, quảng cáo, ghi nhãn, phân tích nguy cơ, xử lý sự cố, truyền thông và quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, cùng các điều khoản thi hành.
Trên cơ sở đó, Dự thảo Luật tập trung vào 5 nhóm chính sách lớn. Trọng tâm là tăng cường quản lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm có nguy cơ cao; đồng thời làm rõ việc phân quyền, phân cấp giữa Trung ương và địa phương, trong đó UBND cấp tỉnh giữ vai trò chịu trách nhiệm quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm trên địa bàn.
Bên cạnh đó, Dự thảo cũng định hướng kiểm soát thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn trước khi lưu thông trên thị trường theo mức độ nguy cơ của từng nhóm sản phẩm; kiểm soát các lô hàng thực phẩm nhập khẩu dựa trên mức độ rủi ro và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp; và siết chặt quản lý các chất được sử dụng trong sản xuất, chế biến thực phẩm có nguy cơ bị lạm dụng, sử dụng sai mục đích.
Đánh giá cao nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý của cơ quan soạn thảo, nhiều ý kiến đóng góp cho rằng, điểm then chốt của lần sửa đổi này cần nằm ở cách tiếp cận quản lý rủi ro. Theo các chuyên gia, không phải mọi nhóm thực phẩm đều có mức độ nguy cơ như nhau, do đó cần có sự phân loại rõ ràng để tập trung nguồn lực quản lý vào những nhóm tiềm ẩn rủi ro cao nhất.
TS Nguyễn Huy Quang, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), cho rằng quản lý an toàn thực phẩm phải được xây dựng trên cơ sở đánh giá các yếu tố nguy cơ của từng nhóm sản phẩm. Mức độ rủi ro khác nhau sẽ quyết định cách thức và cường độ quản lý khác nhau. Với những nhóm thực phẩm có nguy cơ cao, việc kiểm soát cần được thực hiện xuyên suốt từ khâu nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến đến lưu thông, kinh doanh và nhập khẩu. Theo ông, để triển khai hiệu quả mô hình này, cần có một đầu mối thống nhất ở Trung ương, đồng thời bảo đảm sự phân công, phân cấp, phân quyền rõ ràng cho các địa phương.
Cùng quan điểm, nhiều ý kiến góp ý Dự thảo Luật cũng nhấn mạnh vai trò của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương trong việc kiểm soát đầu vào của chuỗi cung ứng thực phẩm. Đặc biệt, với nhóm sản phẩm xuất khẩu chủ lực của Việt Nam có kim ngạch hơn 65 tỷ USD trong năm 2024, chủ yếu thuộc lĩnh vực nông nghiệp, việc kiểm soát chặt chẽ từ đầu vào càng trở nên cấp thiết.
Đầu vào của chuỗi cung ứng được xác định bao gồm thuốc bảo vệ thực vật, tồn dư hóa chất, thức ăn chăn nuôi, phân bón, các yếu tố liên quan đến động, thực vật cũng như các khâu sơ chế, chế biến trước khi sản phẩm được đưa ra thị trường. Đây là mô hình quản lý đang được nhiều quốc gia áp dụng, gắn với việc kiểm soát thực phẩm chế biến, đóng gói sẵn theo mức độ nguy cơ của từng loại sản phẩm trước khi lưu thông.
Theo dự kiến, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI. Nếu được thông qua, Luật sửa đổi không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm, bảo vệ tốt hơn quyền lợi và sức khỏe người tiêu dùng, mà còn tạo nền tảng pháp lý vững chắc để ngành thực phẩm Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường trong nước và quốc tế.
