Từ ngày 15/1/2026, các thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng được điều chỉnh theo hướng phân quyền, phân cấp rõ ràng hơn, khi Bộ Xây dựng chính thức công bố danh mục thủ tục sửa đổi, bổ sung thuộc phạm vi quản lý của bộ. Động thái này nhằm cụ thể hóa chủ trương phân định thẩm quyền giữa các cấp chính quyền, đồng thời tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp trong quá trình xin cấp phép xây dựng.
Theo nội dung công bố, hệ thống thủ tục hành chính mới bao gồm tổng cộng 15 thủ tục, trong đó 9 thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp tỉnh và 6 thủ tục do cấp xã đảm nhiệm. Ở cấp tỉnh, việc thực hiện các thủ tục được giao cho nhiều đầu mối khác nhau, tùy theo tính chất và phạm vi của từng loại công trình. Các cơ quan tham gia giải quyết gồm Sở Xây dựng, các tổ chức xã hội - nghề nghiệp có liên quan, cùng các ban quản lý khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế, trên cơ sở phân cấp hoặc ủy quyền của UBND cấp tỉnh.
Một điểm đáng chú ý trong quy định lần này là thủ tục cấp giấy phép xây dựng mới đối với các công trình quy mô lớn, phức tạp được tập trung ở cấp tỉnh. Cụ thể, các công trình cấp đặc biệt, cấp I và cấp II sẽ thuộc diện áp dụng thủ tục này. Danh mục bao gồm công trình không theo tuyến, công trình theo tuyến nằm trong đô thị, công trình tín ngưỡng, tôn giáo, tượng đài và tranh hoành tráng, công trình xây dựng theo giai đoạn, cũng như các dự án và công trình của cơ quan ngoại giao hoặc tổ chức quốc tế. Thời gian giải quyết tối đa đối với nhóm thủ tục này được xác định là 20 ngày làm việc.
Về phương thức nộp hồ sơ, chủ đầu tư có thể lựa chọn nộp trực tiếp, nộp trực tuyến hoặc gửi qua dịch vụ bưu chính. Địa điểm tiếp nhận là Trung tâm phục vụ hành chính công cấp tỉnh hoặc ban quản lý các khu chức năng, tùy theo phân cấp, ủy quyền của UBND cấp tỉnh. Cách thức này được kỳ vọng sẽ giảm bớt áp lực đi lại, đồng thời tăng tính linh hoạt trong tiếp cận dịch vụ công.
Quy trình xử lý hồ sơ cũng được quy định cụ thể về mốc thời gian. Trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi tiếp nhận, cơ quan cấp phép phải tiến hành thẩm định hồ sơ, kiểm tra thực địa và có trách nhiệm thông báo bằng văn bản một lần duy nhất nếu hồ sơ cần được bổ sung hoặc hoàn thiện.
Trường hợp chủ đầu tư bổ sung nhưng hồ sơ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu, cơ quan chức năng sẽ tiếp tục hướng dẫn hoặc nêu rõ lý do không đủ điều kiện cấp phép. Khi hồ sơ đã đầy đủ và hợp lệ, thời hạn giải quyết được tính là 20 ngày. Nếu phát sinh nhu cầu xem xét thêm, thời gian xử lý có thể kéo dài nhưng không quá 10 ngày và phải có thông báo bằng văn bản gửi tới chủ đầu tư.
Bên cạnh việc chuẩn hóa quy trình, quy định mới cũng siết chặt yêu cầu về thành phần hồ sơ, đặc biệt là việc bổ sung dữ liệu mô hình thông tin công trình (BIM). Theo Bộ Xây dựng, hồ sơ đề nghị cấp giấy phép xây dựng phải bao gồm đơn đề nghị theo mẫu thống nhất, giấy tờ chứng minh quyền sử dụng đất hợp pháp, quyết định phê duyệt dự án, hồ sơ thiết kế xây dựng đã được thẩm định, cùng các kết quả thực hiện thủ tục liên quan đến phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường. Ngoài ra, chủ đầu tư phải nộp kèm hai bộ bản vẽ thiết kế xây dựng theo quy định.
Đáng chú ý, dữ liệu BIM trở thành yêu cầu bắt buộc trong hồ sơ xin cấp phép đối với các công trình thuộc diện áp dụng. Chủ đầu tư phải cung cấp dữ liệu này ở định dạng gốc và chuẩn IFC 4.0 hoặc các định dạng mở khác. Dữ liệu BIM cần thể hiện đầy đủ vị trí công trình, hình dạng không gian ba chiều và kích thước của các bộ phận chính, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý trong quá trình thẩm định và giám sát xây dựng.
Về điều kiện cấp phép, các yêu cầu cốt lõi vẫn được giữ nguyên, bao gồm sự phù hợp với quy hoạch xây dựng, mục đích sử dụng đất, các tiêu chuẩn về an toàn công trình và công trình lân cận, phòng chống cháy nổ, bảo vệ môi trường, di sản văn hóa, cũng như bảo đảm yêu cầu quốc phòng - an ninh. Thiết kế xây dựng phải được thẩm định và phê duyệt đúng trình tự, thủ tục theo quy định pháp luật hiện hành.
Thẩm quyền giải quyết các thủ tục cấp phép xây dựng tiếp tục được giao cho Sở Xây dựng hoặc các ban quản lý khu chức năng, căn cứ vào phân cấp của UBND cấp tỉnh. Lệ phí cấp giấy phép xây dựng được thực hiện theo mức thu do Hội đồng nhân dân cấp tỉnh quyết định. Với những điều chỉnh lần này, Bộ Xây dựng kỳ vọng sẽ tạo ra một cơ chế quản lý rõ ràng hơn, đồng thời thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực xây dựng theo hướng minh bạch và hiệu quả.
