Diễn biến căng thẳng tại Trung Đông đang tạo ra những tác động dây chuyền lên chuỗi cung ứng toàn cầu, khiến giá nguyên liệu và chi phí vận tải tăng mạnh. Trong bối cảnh đó, ngành phân bón trong nước đang chịu sức ép lớn về chi phí đầu vào, buộc các doanh nghiệp phải vừa xoay xở duy trì sản xuất, vừa kiến nghị nhiều giải pháp chính sách nhằm ổn định thị trường.
Theo phản ánh từ các doanh nghiệp, chi phí sản xuất đang tăng nhanh, đặc biệt ở các yếu tố như xăng dầu, than và vận chuyển. Ông Nguyễn Viết Hiến, Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình cho biết, tác động từ xung đột đã khiến giá đầu vào leo thang đáng kể, trong đó than - yếu tố chiếm gần 80% giá thành sản xuất urê trở thành gánh nặng lớn. Do phụ thuộc vào cơ chế giá trong nước, doanh nghiệp đề xuất cơ quan quản lý xem xét giữ ổn định giá than để giảm áp lực chi phí.
Không chỉ dừng ở đó, lãnh đạo Đạm Ninh Bình còn kiến nghị đưa thuế xuất khẩu phân bón về mức 0% nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tận dụng cơ hội thị trường trong bối cảnh giá thế giới biến động mạnh. Đây được xem là giải pháp giúp tăng khả năng cạnh tranh và hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm.
Bên cạnh bài toán chi phí năng lượng, sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu cũng là thách thức lớn của ngành. Đối với sản xuất phân DAP, khoảng 80% chi phí đến từ lưu huỳnh, amoniac và quặng apatit. Tuy nhiên, nguồn apatit trong nước hiện mới chỉ đáp ứng khoảng 17% nhu cầu. Điều này khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động quốc tế. Từ thực tế này, các đơn vị kiến nghị nâng hạn mức khai thác quặng apatit để chủ động hơn về nguồn cung, giảm phụ thuộc nhập khẩu.
Ở góc độ doanh nghiệp thị trường, ông Phan Văn Tâm, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP Phân bón Bình Điền cho biết, dù đã triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định nguồn cung, doanh nghiệp vẫn buộc phải điều chỉnh giá bán từ ngày 26/3, với mức tăng 5-10% tùy từng sản phẩm. Nguyên nhân chủ yếu đến từ chi phí đầu vào tăng liên tục. Tuy vậy, doanh nghiệp vẫn nỗ lực kiểm soát giá ở mức hợp lý để đảm bảo người nông dân có thể tiếp cận phân bón với chi phí chấp nhận được. Dự kiến từ ngày 6/4, giá sẽ tiếp tục được điều chỉnh theo diễn biến thị trường, đồng thời phối hợp với các đối tác để đảm bảo nguồn cung không bị gián đoạn.
Trong khi đó, đại diện Tổng công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo) cho rằng ngoài các giải pháp về giá, cần chú trọng nâng cao hiệu quả sử dụng phân bón. Việc phối hợp với cơ quan quản lý và chuyên gia nông nghiệp để hướng dẫn nông dân sử dụng tiết kiệm, đúng kỹ thuật sẽ góp phần giảm chi phí sản xuất và hạn chế tác động môi trường. Doanh nghiệp này cũng đang đẩy mạnh phát triển các dòng sản phẩm ít phụ thuộc vào biến động thị trường, đặc biệt là phân bón hữu cơ, hướng tới nền nông nghiệp xanh và bền vững.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là tình trạng phân bón giả, kém chất lượng. PVFCCo đề xuất tăng cường kiểm tra, giám sát thị trường để bảo vệ quyền lợi của nông dân cũng như các doanh nghiệp sản xuất chân chính, qua đó góp phần ổn định thị trường.
Theo ông Nguyễn Hoàng Trung, Phó Tổng Giám đốc Công ty CP DAP - VINACHEM, nhu cầu tiêu thụ DAP trong nước hiện khoảng 1 triệu tấn mỗi năm. Tuy nhiên, do tới 80% chi phí sản xuất phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu từ Trung Đông, giá thành đã tăng khoảng 1,97 triệu đồng mỗi tấn, tương đương mức tăng 12%. Trước thực trạng này, doanh nghiệp kiến nghị tăng hạn mức khai thác quặng apatit cho Công ty TNHH MTV Apatit Việt Nam, đồng thời triển khai các biện pháp bình ổn thị trường và kiểm soát hệ thống phân phối nhằm chia sẻ khó khăn với nông dân.
Ở góc độ quản lý, ông Huỳnh Tấn Đạt, Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhận định, những biến động địa chính trị đang tác động trực tiếp đến chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo chi phí nguyên liệu và vận tải tăng cao, gây sức ép lên mặt bằng giá phân bón.
Để ứng phó, cơ quan quản lý đề nghị doanh nghiệp duy trì sản xuất ổn định, vận hành tối đa công suất và đảm bảo cân đối cung - cầu trong nước. Đồng thời, cần minh bạch thị trường, kiểm soát chặt hoạt động phân phối để ngăn chặn đầu cơ, giữ ổn định giá cả. Việc nâng cao năng lực dự báo, bám sát biến động quốc tế cũng được nhấn mạnh nhằm giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch nhập khẩu, dự trữ và đa dạng hóa nguồn cung.
Ngoài ra, sự phối hợp giữa doanh nghiệp với địa phương và hợp tác xã được xem là yếu tố quan trọng để nắm bắt chính xác nhu cầu từng vùng, từng loại cây trồng, từ đó xây dựng kế hoạch cung ứng phù hợp. Trong bối cảnh thị trường nhiều biến động, việc ưu tiên nguồn hàng cho thị trường nội địa song song với xuất khẩu, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm, được coi là giải pháp then chốt để đảm bảo an ninh phân bón và ổn định sản xuất nông nghiệp.
