Ngân hàng bổ sung trách nhiệm cung cấp thông tin giao dịch đáng ngờ cho ngành thuế

Phạm vi dữ liệu chia sẻ được mở rộng

Từ ngày 1/7, Nghị định 252/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Quản lý thuế 2025 chính thức được áp dụng, đánh dấu bước thay đổi đáng kể trong cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa hệ thống ngân hàng với cơ quan thuế. So với quy định trước đây, phạm vi thông tin mà các tổ chức tài chính phải cung cấp đã được mở rộng, không chỉ dừng ở dữ liệu nhận diện tài khoản mà còn bao gồm số dư, dòng tiền và nhiều thông tin liên quan đến giao dịch của người nộp thuế.

Theo quy định mới, trách nhiệm cung cấp dữ liệu thuộc về các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, đơn vị cung ứng dịch vụ thanh toán, trung gian thanh toán, tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán trực tuyến (nếu có) và các tổ chức thẻ quốc tế. Các đơn vị này phải định kỳ chuyển dữ liệu điện tử cho cơ quan quản lý thuế trước ngày 10 của tháng kế tiếp, đồng thời phối hợp khi phát hiện những giao dịch có dấu hiệu bất thường cần được kiểm tra để đánh giá việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

Theo Nghị định 252, ngoài những thông tin cơ bản như tên chủ tài khoản, số tài khoản gắn với mã số thuế, nơi mở tài khoản, thời điểm mở và đóng tài khoản, các ngân hàng còn phải cung cấp nhiều dữ liệu chi tiết hơn liên quan đến hoạt động tài chính của khách hàng.

Danh mục thông tin mới bao gồm số lượng và giá trị các giao dịch, nội dung chuyển tiền, thông tin của bên gửi và bên nhận trong nước cũng như xuyên biên giới, số dư tài khoản cùng các khoản thu nhập phát sinh. Bên cạnh đó, dữ liệu về chủ sở hữu hưởng lợi, người được ủy quyền, đồng chủ tài khoản hoặc người thụ hưởng cũng nằm trong phạm vi phải chia sẻ với cơ quan thuế.

Không chỉ thực hiện việc cung cấp dữ liệu theo chu kỳ định kỳ hoặc theo thỏa thuận giữa các bên, các tổ chức cung ứng dịch vụ thanh toán còn có trách nhiệm chuyển thông tin về các giao dịch bất thường, đáng ngờ theo quy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền. Đây được xem là điểm mới quan trọng trong cơ chế phối hợp giữa ngành ngân hàng và cơ quan quản lý thuế.

Những quy định mới cũng tạo ra sự khác biệt lớn so với cơ chế trước đây. Trước khi Nghị định 252 có hiệu lực, ngân hàng chỉ định kỳ cung cấp các thông tin nhận diện tài khoản như tên chủ tài khoản, số tài khoản, nơi mở và thời điểm mở hoặc đóng tài khoản. Riêng dữ liệu về giao dịch, số dư và dòng tiền chỉ được cung cấp khi cơ quan thuế có yêu cầu phục vụ công tác thanh tra, kiểm tra, xác định nghĩa vụ thuế hoặc thực hiện cưỡng chế thuế.

Xây dựng hệ sinh thái dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản lý thuế

Theo Bộ Tài chính, việc mở rộng phạm vi chia sẻ thông tin xuất phát từ nhu cầu tăng cường đánh giá rủi ro trong quản lý thuế đối với cá nhân và hộ kinh doanh. Dữ liệu về dòng tiền, số dư và các giao dịch được xem là nguồn thông tin quan trọng giúp cơ quan chức năng nhận diện các trường hợp có dấu hiệu kê khai chưa đầy đủ hoặc tiềm ẩn nguy cơ vi phạm pháp luật về thuế.

Thay vì chỉ kiểm tra theo danh sách do cơ quan thuế chuyển đến như trước, các ngân hàng và tổ chức trung gian thanh toán sẽ chủ động chia sẻ thông tin về những giao dịch có dấu hiệu bất thường để phục vụ quá trình phân tích rủi ro. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp nâng cao hiệu quả giám sát, đồng thời rút ngắn thời gian phát hiện các trường hợp nghi vấn.

Một điểm đáng chú ý khác của Nghị định 252 là lần đầu tiên quy định trách nhiệm phối hợp của cơ quan báo chí trong hoạt động quản lý thuế. Khi có yêu cầu từ cơ quan thuế, các cơ quan báo chí phải cung cấp những thông tin thu thập được trong quá trình tác nghiệp liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, giá bán hoặc diễn biến thị trường của tổ chức, cá nhân. Đồng thời, báo chí cũng có trách nhiệm phản ánh các trường hợp có dấu hiệu vi phạm hoặc tiềm ẩn rủi ro về thuế để cơ quan chức năng xem xét, xử lý.

Bộ Tài chính cho biết ngành thuế đang từng bước xây dựng hệ sinh thái dữ liệu kết nối giữa hóa đơn điện tử với thông tin từ ngân hàng và các tổ chức trung gian thanh toán nhằm xác định chính xác nghĩa vụ thuế của người nộp thuế. Hiện cơ quan thuế quản lý dữ liệu của khoảng 250 triệu tài khoản ngân hàng, trong đó gần 200 triệu là tài khoản cá nhân.

Khối lượng dữ liệu lớn này sẽ được xử lý bằng các ứng dụng công nghệ hiện đại, bao gồm trí tuệ nhân tạo (AI), để hỗ trợ nhận diện các giao dịch bất thường, đánh giá rủi ro về thuế cũng như phát hiện dấu hiệu trốn thuế hoặc rửa tiền. Việc kết nối dữ liệu giữa nhiều nguồn được kỳ vọng sẽ góp phần tăng tính minh bạch, nâng cao hiệu quả quản lý và hiện đại hóa hoạt động của ngành thuế trong thời gian tới.