Cam kết đạt phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 và việc thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững trong khuôn khổ sáng kiến của Liên Hợp Quốc đặt ra yêu cầu phải có hệ thống giải pháp đồng bộ, khả thi và dài hạn. Để kinh tế xanh thực sự trở thành động lực tăng trưởng mới, Việt Nam cần triển khai nhiều nhóm giải pháp trên cả phương diện thể chế, công nghệ, tài chính và xã hội.
Hoàn thiện thể chế và chính sách về kinh tế xanh
Giải pháp nền tảng trước hết là hoàn thiện khung pháp lý và chính sách liên quan đến tăng trưởng xanh. Nhà nước cần xây dựng hệ thống văn bản hướng dẫn rõ ràng, thống nhất và có tính ổn định cao nhằm tạo môi trường đầu tư thuận lợi cho doanh nghiệp.
Trước hết, cần lồng ghép mục tiêu giảm phát thải và sử dụng hiệu quả tài nguyên vào chiến lược phát triển kinh tế – xã hội của từng ngành, từng địa phương. Việc xây dựng bộ tiêu chí phân loại dự án xanh (taxonomy xanh) sẽ giúp định hướng dòng vốn vào các lĩnh vực ưu tiên như năng lượng tái tạo, giao thông bền vững, nông nghiệp hữu cơ và công nghiệp sạch. Bên cạnh đó, Việt Nam cần từng bước vận hành thị trường carbon trong nước theo lộ trình phù hợp. Việc định giá carbon sẽ tạo động lực kinh tế để doanh nghiệp giảm phát thải và đầu tư vào công nghệ sạch.
Chuyển dịch cơ cấu năng lượng theo hướng bền vững
Năng lượng là lĩnh vực then chốt trong quá trình phát triển kinh tế xanh. Việt Nam cần tiếp tục đẩy mạnh phát triển năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió ngoài khơi, điện mặt trời mái nhà và sinh khối.
Để làm được điều này, cần hoàn thiện cơ chế giá điện cạnh tranh, khuyến khích đầu tư tư nhân và nâng cấp hệ thống truyền tải điện. Việc xây dựng lưới điện thông minh và đầu tư công nghệ lưu trữ năng lượng sẽ giúp giải quyết tình trạng quá tải và gián đoạn cung ứng. Song song với phát triển năng lượng sạch, cần có lộ trình giảm dần nhiệt điện than, đặc biệt là các nhà máy cũ hiệu suất thấp. Tuy nhiên, quá trình này cần đi kèm với chính sách hỗ trợ chuyển đổi việc làm cho lao động trong ngành khai thác và sản xuất điện than nhằm bảo đảm “chuyển đổi công bằng”.
Thúc đẩy công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn
Trong lĩnh vực công nghiệp, giải pháp trọng tâm là áp dụng mô hình sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn. Doanh nghiệp cần được khuyến khích đầu tư đổi mới công nghệ nhằm tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và tái sử dụng nguyên liệu.
Nhà nước có thể áp dụng các chính sách ưu đãi thuế, hỗ trợ lãi suất hoặc trợ cấp kỹ thuật cho doanh nghiệp chuyển đổi sang công nghệ xanh. Đồng thời, cần thúc đẩy mô hình khu công nghiệp sinh thái, nơi các doanh nghiệp có thể chia sẻ tài nguyên và tái sử dụng chất thải của nhau. Việc thực hiện trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR) theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 cũng là bước đi quan trọng nhằm giảm thiểu rác thải và phát triển thị trường tái chế.
Phát triển nông nghiệp bền vững và kinh tế sinh thái
Nông nghiệp đóng vai trò quan trọng trong cơ cấu kinh tế Việt Nam. Để phát triển kinh tế xanh, cần chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp công nghệ cao và nông nghiệp thích ứng biến đổi khí hậu.
Giảm sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường ứng dụng công nghệ số trong quản lý sản xuất sẽ giúp nâng cao chất lượng nông sản và bảo vệ môi trường. Đồng thời, cần phát triển chuỗi giá trị nông sản xanh đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, qua đó tăng khả năng xuất khẩu. Bên cạnh đó, việc bảo vệ rừng, phục hồi rừng ngập mặn và chi trả dịch vụ môi trường rừng cần được mở rộng, nhằm vừa bảo vệ hệ sinh thái vừa tạo sinh kế cho người dân địa phương.
Phát triển tài chính xanh
Tài chính xanh là yếu tố then chốt để huy động nguồn lực cho chuyển đổi. Việt Nam cần mở rộng quy mô tín dụng xanh thông qua việc yêu cầu các tổ chức tín dụng tích hợp yếu tố môi trường - xã hội vào quá trình thẩm định dự án.
Phát triển thị trường trái phiếu xanh cũng là giải pháp quan trọng để huy động vốn dài hạn cho các dự án hạ tầng bền vững. Nhà nước cần xây dựng tiêu chuẩn minh bạch, cơ chế giám sát rõ ràng để bảo đảm nguồn vốn được sử dụng đúng mục đích. Ngoài ra, Việt Nam nên tận dụng các quỹ khí hậu và cơ chế hợp tác quốc tế để tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, công nghệ và kinh nghiệm quản lý.
Đẩy mạnh giáo dục, đào tạo và nâng cao nhận thức
Phát triển kinh tế xanh không chỉ là vấn đề chính sách mà còn phụ thuộc vào nhận thức và hành vi của toàn xã hội. Do đó, cần đưa nội dung phát triển bền vững vào chương trình giáo dục từ phổ thông đến đại học.
Đào tạo nguồn nhân lực cho các ngành năng lượng tái tạo, công nghệ môi trường và quản lý tài nguyên là yêu cầu cấp thiết. Đồng thời, cần tổ chức các chiến dịch truyền thông nhằm khuyến khích tiêu dùng xanh, tiết kiệm năng lượng và hạn chế rác thải nhựa. Sự tham gia của cộng đồng và doanh nghiệp là yếu tố quyết định thành công của quá trình chuyển đổi.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số
Chuyển đổi số có thể hỗ trợ mạnh mẽ cho phát triển kinh tế xanh. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quản lý năng lượng, giao thông thông minh và truy xuất nguồn gốc sản phẩm sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Nhà nước cần hỗ trợ hệ sinh thái khởi nghiệp xanh, khuyến khích nghiên cứu và phát triển công nghệ sạch. Việc hợp tác giữa trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp sẽ thúc đẩy sáng tạo và thương mại hóa các giải pháp môi trường.
Tăng cường hợp tác quốc tế
Kinh tế xanh là xu hướng toàn cầu, vì vậy Việt Nam cần chủ động tham gia các sáng kiến hợp tác về khí hậu và năng lượng. Hợp tác công – tư và hợp tác khu vực sẽ giúp chia sẻ nguồn lực, công nghệ và kinh nghiệm. Việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường quốc tế cũng giúp Việt Nam thích ứng với các cơ chế thương mại mới như thuế carbon biên giới, qua đó bảo đảm lợi thế xuất khẩu.
Phát triển kinh tế xanh tại Việt Nam là nhiệm vụ chiến lược và lâu dài. Các giải pháp cần được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện thể chế, chuyển dịch năng lượng, thúc đẩy công nghiệp và nông nghiệp bền vững, phát triển tài chính xanh đến nâng cao nhận thức và đổi mới sáng tạo. Nếu thực hiện hiệu quả, kinh tế xanh sẽ không chỉ giúp Việt Nam giảm phát thải và bảo vệ môi trường mà còn tạo động lực tăng trưởng mới, nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo đảm thịnh vượng bền vững cho các thế hệ tương lai.
