Doanh nghiệp được đề xuất đứng ra nộp thuế thay người thu gom phế liệu
Trong góp ý gửi tới dự thảo nghị định hướng dẫn thi hành Luật Quản lý thuế do Bộ Tài chính xây dựng, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đã đưa ra một kiến nghị đáng chú ý: cho phép các doanh nghiệp thu mua phế liệu, khi ký hợp đồng với hộ kinh doanh hoặc cá nhân thu gom ve chai, được thực hiện kê khai và nộp thuế thay cho bên bán. Đề xuất này nhanh chóng thu hút sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp và giới chuyên gia, trong bối cảnh yêu cầu phát triển kinh tế tuần hoàn ngày càng rõ nét.
Theo VCCI, lực lượng thu gom ve chai, đồng nát vốn đóng vai trò mắt xích quan trọng trong chuỗi phân loại rác tại nguồn và cung ứng nguyên liệu cho ngành tái chế. Tuy nhiên, phần lớn nhóm lao động này hoạt động tự phát, quy mô nhỏ lẻ, thiếu kiến thức pháp lý và không quen với các thủ tục về hóa đơn, chứng từ hay nghĩa vụ thuế. Chính vì vậy, việc yêu cầu họ tự kê khai hoặc tự xuất hóa đơn được đánh giá là gần như không khả thi trong thực tế.
Thực trạng này kéo theo nhiều hệ lụy dây chuyền. Người thu gom thường có xu hướng bán phế liệu cho các cơ sở thu mua phi chính thức để tránh các rủi ro về thủ tục thuế. Trong khi đó, doanh nghiệp tái chế lại gặp khó khăn trong việc chứng minh nguồn gốc đầu vào hợp lệ, dẫn đến vướng mắc khi quyết toán thuế và hạn chế khả năng mở rộng sản xuất. Không chỉ vậy, nguồn nguyên liệu trong nước bị phân tán, làm giảm cơ hội đáp ứng các đơn hàng quốc tế vốn ngày càng yêu cầu cao về tỷ lệ tái chế và tính minh bạch chuỗi cung ứng.
Ở góc độ quản lý nhà nước, VCCI cho rằng việc thiếu một cơ chế phù hợp khiến dòng chảy phế liệu khó kiểm soát, tiềm ẩn nguy cơ thất thu thuế và gia tăng áp lực môi trường do hoạt động tái chế tự phát. Điều này đặt ra yêu cầu cần có một giải pháp vừa đơn giản hóa thủ tục, vừa đảm bảo tính minh bạch của thị trường.
Cơ chế khai thuế hộ mở đường cho chuỗi tái chế chính thức hóa
Từ thực tiễn đó, VCCI nhấn mạnh đề xuất cho phép doanh nghiệp “khai thay, nộp thuế thay” sẽ giúp giảm đáng kể gánh nặng thủ tục hành chính cho nhóm lao động yếu thế. Đây vốn là lực lượng chủ yếu gồm phụ nữ lớn tuổi hoặc người có thu nhập thấp, tham gia thu gom và phân loại phế liệu nhưng không có điều kiện tiếp cận hệ thống kế toán hay quy trình đăng ký kinh doanh phức tạp.
Theo phân tích của VCCI, việc đưa cơ chế này vào áp dụng không chỉ giúp hợp thức hóa giao dịch phế liệu mà còn góp phần hình thành chuỗi cung ứng minh bạch hơn. Khi doanh nghiệp đứng ra thực hiện nghĩa vụ thuế thay, toàn bộ dòng nguyên liệu sẽ dễ dàng được truy xuất, từ đó đưa nguồn phế liệu vào các nhà máy tái chế chính quy thay vì chảy vào các cơ sở thủ công nhỏ lẻ gây ô nhiễm môi trường.
Liên quan đến vấn đề này, Hiệp hội Nhựa Việt Nam cũng cho rằng hoạt động thu gom và tái chế phế liệu tại Việt Nam trong nhiều thập niên qua chủ yếu diễn ra tại các làng nghề và mang tính tự phát. Do đó, chính sách thuế cần được thiết kế theo lộ trình phù hợp, vừa đảm bảo tăng cường quản lý nhà nước, vừa không gây áp lực quá lớn lên nhóm lao động yếu thế.
Hiệp hội nhấn mạnh phần lớn người tham gia thu gom hiện nay là phụ nữ lớn tuổi, thu nhập bấp bênh, trong khi số thuế thu được từ nhóm này không đáng kể. Tuy nhiên, các quy định hiện hành lại khiến họ gặp nhiều khó khăn trong việc tuân thủ thủ tục thuế, vô hình trung đẩy họ ra khỏi khu vực kinh tế chính thức. Điều này cũng khiến doanh nghiệp tái chế, đặc biệt trong ngành nhựa, e ngại thu mua phế liệu nội địa do thiếu chứng từ hợp lệ.
Ông Đinh Đức Thắng, Chủ tịch Hiệp hội Nhựa Việt Nam, cho rằng nếu cơ chế doanh nghiệp nộp thuế thay được áp dụng, dòng chất thải sẽ được “nắn” trở lại hệ thống chính thức, giảm tình trạng tái chế thủ công phân tán và gây ô nhiễm tại các làng nghề. Đồng thời, đây cũng là bước đi quan trọng hỗ trợ triển khai chính sách trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất, góp phần thúc đẩy mục tiêu kinh tế tuần hoàn một cách thực chất hơn.
Không chỉ dừng lại ở khía cạnh quản lý thuế, các chuyên gia nhận định cơ chế này còn giúp củng cố liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi tái chế, từ người thu gom đến doanh nghiệp sản xuất. Khi dòng phế liệu được hợp thức hóa, nguồn cung nguyên liệu sẽ ổn định hơn, qua đó tăng năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam trên thị trường quốc tế, nơi các tiêu chuẩn xanh và tỷ lệ tái chế ngày càng khắt khe.
