Khoảng sân rộng trước ngôi nhà cấp 4 của ông Hồ Văn Thân (63 tuổi, trú phường Quỳnh Mai, tỉnh Nghệ An) dành trọn để trưng bày hàng chục giàn rối điện do chính tay mình sáng tạo. Ông Thân với dáng người thấp nhỏ, cẩn thận chắp nối, lắp ghép từng bộ phận của con rối điện như đang nâng niu những “đứa con tinh thần”.
“Đây vừa là đam mê, vừa là gia tài của tôi. Dù cuộc sống còn nhiều khó khăn nhưng tôi thấy hạnh phúc vì được sống trọn với niềm yêu thích và góp phần giữ gìn một loại hình nghệ thuật đang dần mai một”, ông thân chia sẻ:
Sinh ra trong gia đình thuần nông, tuổi thơ của ông Thân gắn liền với những buổi theo người thân đi xem múa rối nước. Niềm say mê ấy lớn dần theo năm tháng. Năm 15 tuổi, khi đã thành thạo các kỹ thuật điều khiển rối, ông được nhận vào Đoàn múa rối nước Đồng Quê của địa phương. Tuy nhiên, do đặc thù công việc mưu sinh, đoàn rối sau đó phải tan rã.
Đoàn rối không còn, nhưng niềm trăn trở với những con rối vẫn thôi thúc ông Thân tìm cách gắn bó. Ông bắt đầu tự mày mò, sáng tạo nên những con rối điện – loại hình rối có thể tự chuyển động theo âm nhạc mà không cần người điều khiển trực tiếp.
Những năm 1990, khi điều kiện máy móc còn thiếu thốn, mọi công đoạn đều làm thủ công. Ông tự tay gọt đẽo gỗ, cắt xốp, tạo hình, sơn màu cho từng nhân vật. Để các giàn rối vận hành, ông lặn lội đến các điểm thu mua phế liệu tìm mua mô tơ điện cũ, tận dụng các vật dụng sẵn có để làm khung, nhạc cụ và cơ cấu chuyển động. Trải qua nhiều lần thất bại, cuối cùng những giàn rối điện đầu tiên có thể “nhảy múa” theo điệu nhạc đã ra đời.
Thấy bà con lối xóm đến xem ngày càng đông, ông mạnh dạn đề xuất đưa rối điện biểu diễn tại các lễ hội địa phương. Trên các sân khấu nhỏ, hình ảnh cô gái Thái múa xòe, chàng trai Mông thổi khèn, thiếu nữ Tây Nguyên đánh đàn T’rưng, cảnh xay lúa, đong gạo, nhảy sạp, hát then, người nông dân cày ruộng… được tái hiện sinh động, đậm đà bản sắc văn hóa các vùng miền, thu hút và nhận được nhiều lời khen ngợi.
Theo ông Thân, khó nhất trong chế tác rối điện là tạo hình nhân vật sao cho thể hiện đúng điệu bộ, trang phục và tinh thần văn hóa của từng vùng. Dù chỉ học hết lớp 7, nhưng bằng năng khiếu, sự cần mẫn và niềm đam mê, ông đã sáng tạo nên những giàn rối điện “độc nhất vô nhị” từ phế liệu.
Đến nay, ông Thân đã sở hữu 15 giàn rối điện với hàng trăm nhân vật, phục vụ khán giả ở nhiều lứa tuổi. Tất cả diện tích trong khuôn viên nhà đều được ông dành để trưng bày rối. Không chỉ biểu diễn tại địa phương, các giàn rối của ông còn được những người làm nghề múa rối ở Huế tìm đến đặt mua với các chủ đề như: Đồng quê, Xay lúa, Tình ca Tây Bắc, Tình ca Tây Nguyên, Quan họ Bắc Ninh…
Ngoài ra, ông Thân thường xuyên được Đoàn Thanh niên địa phương mời tham gia phục vụ trại hè thiếu nhi; dịp Trung thu, Bảo tàng Nghệ An cũng mời ông biểu diễn trong chương trình trải nghiệm “Múa rối điện” dành cho các em nhỏ. Ông được bà con ưu ái gọi bằng cái tên “Nghệ nhân múa rối đồng quê”.
“Ra Tết có nhiều lễ hội, tôi cũng được mấy nơi hợp đồng biểu diễn rối điện cho bà con xem nên phấn khởi lắm. Hi vọng sau những tiết mục biểu diễn, những giàn rối điện sẽ lan tỏa đến thế hệ trẻ hiểu hơn và trân trọng những giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc”, ông Thân chia sẻ./.
