Hải Phòng: Độc đáo tục “Trình lão” dành cho người 55 tuổi ở làng Hàm Dương

Cứ đến dịp cuối năm, gia đình có người 55 tuổi ở làng Hàm Dương, xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng, lại chuẩn bị cho người thân tham gia tục lệ “Trình lão”.

Nói về tục lệ độc đáo của quê hương, anh Đoàn Minh Sơn, ở làng Hàm Dương, cho biết, theo các bậc cao niên trong làng, thế kỷ 19, vua Tự Đức nhà Nguyễn ra chỉ dụ huy động những trai đinh từ 18 đến 55 tuổi phải đi lao dịch. Khi đó, đi lao dịch là công việc rất vất vả, nhiều khi nguy hiểm đến tính mạng.

Trước lệnh vua không thể trái, vì muốn bảo vệ người trong làng, Chánh tổng Ngãi Am vốn người làng Hàm Dương thuộc tổng Ngãi Am, huyện Vĩnh Lại, tỉnh Hải Dương (cũ), nay là làng Hàm Dương, xã Nguyễn Bỉnh Khiêm, TP Hải Phòng, tìm cách “lách luật” bằng việc ra quyết định những người làng Hàm Dương đến tuổi 55  vào dịp Tết Nguyên đán sẽ được trình lão. Bởi, những người đã trình lão sẽ không bị bắt đi lao dịch.

Theo lệnh của Chánh tổng Ngãi Am, bất kể người làng Hàm Dương, dù ở làng hay đi làm xa, từ dân thường đến người có quyền chức, đến tuổi 55 muốn được trình lão đều phải đăng ký mới được tham gia. Những người không đăng ký trước, không được tham gia.

Theo tục lệ, trước tết Nguyên đán, những người trong độ tuổi trình lão của làng Hàm Dương tập hợp ra đình làng quét dọn, vệ sinh cho ngôi đình sạch sẽ, khang trang. Những người được trình lão năm đó cùng với các bậc cao niên trong độ tuổi 60 bầu ra Chủ hội để chỉ đạo công việc chung của làng trong dịp Tết đến, Xuân về. Chủ hội phải đáp ứng những tiêu chuẩn, như: Bố mẹ còn sống, gia đình, con cái thành đạt, nề nếp, sống hiền lành, đạo đức, phải đủ nếp, tẻ (con trai, con gái).

Trước khi diễn ra lễ “Trình lão”, trong 2 ngày 23 và 24 tháng Chạp, làng Hàm Dương tổ chức lễ Tế tổ để cúng và tri ân 12 ông tổ của 20 dòng họ trong làng. Trong những ngày này, những người trong độ tuổi trình lão phải có mặt để phục vụ cho dịp lễ. Sau lễ Tế tổ, trưa 24 tháng Chạp, làng sẽ tổ chức thụ lộc (ăn trưa) tại đình làng dành  cho tất cả người dân trong làng từ 18 tuổi trở lên.

Lễ “Trình lão” diễn ra vào chiều 30 Tết. Từ 15 giờ chiều, mọi người trong làng được phân công nhiệm vụ tập trung tại nhà Trưởng hội để tiến hành rước kiệu, đưa lễ ra đình làng. Lễ có thủ lợn và mâm xôi được bày lên kiệu bát cống 8 người khiêng. Những người khiêng kiệu đều ở độ tuổi trình lão. Đây là dịp lễ lớn nhất trong năm của người dân làng Hàm Dương.  

Khi đoàn rước lễ di chuyển tới đình làng, Ban Khánh tiết của làng nhận lễ của Hội Lão làng bao gồm những người ở độ tuổi 55 và 60. Sau trình lão, người 55 tuổi trong làng Hàm Dương chính thức được công nhận. Những người được “Trình lão” năm đó trong trang phục chỉnh tề đi một vòng quanh làng trước sự chứng kiến của đông đảo dân làng.

Xong lễ, mọi người sẽ trở về nhà và đến sáng mùng 1 Tết, các cụ cao niên và tất cả người trong độ tuổi trình lão cùng dân làng ra đình làng để làm lễ chào cờ đầu năm mới.

Đến nay, người dân làng Hàm Dương vẫn giữ và tổ chức tục lệ “Trình lão” hằng năm để giữ gìn nét văn hóa truyền thống quý báu cũng như bảo vệ hồn cốt làng quê. Với những người làng ở độ tuổi 55, dù hiện nay được coi là còn trẻ, luôn sẵn sàng tâm thế “lên lão” để gánh vác việc nhà, việc làng.