Từ mô hình thí điểm
Thực hiện chủ trương của tỉnh Hà Tĩnh về phát triển sản xuất trồng trọt theo hướng giảm phát thải giai đoạn 2025 - 2035, vụ Xuân năm 2026, UBND phường Trần Phú phối hợp với Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi triển khai mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy tại các tổ dân phố Tiền Tiến, Thanh Tiến và Liên Hà.
Đây là bước đi thiết thực, khẳng định quyết tâm chuyển đổi nền sản xuất nông nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả, thân thiện với môi trường và thích ứng với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
Mô hình được áp dụng đồng bộ các tiến bộ kỹ thuật mới trong sản xuất lúa như: làm đất bằng máy; sử dụng mạ khay; cấy bằng máy chuyên dụng; cấy thưa, cấy mạ non; tưới nước theo phương pháp khô - ướt xen kẽ; giảm lượng giống gieo cấy; giảm sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và tăng cường cơ giới hóa trong khâu thu hoạch. Được triển khai trên diện tích 22 ha, với 89 hộ dân. Trong đó, giống Nếp 98 với diện tích 16,25 ha; giống AYT77 với diện tích 5,75 ha.
Theo đó, lượng giống sử dụng chỉ khoảng 60kg mỗi ha, giảm đáng kể so với phương thức cấy tay truyền thống. Mạ được gieo trên khay, chăm sóc tập trung, đồng đều, sau 20 - 25 ngày sẽ được đưa vào máy cấy chuyên dụng để cấy xuống ruộng.
Việc cấy bằng máy giúp đảm bảo mật độ hợp lý, khoảng cách khoa học, mỗi khóm chỉ từ 3 đến 5 dảnh, tạo điều kiện cho cây lúa thông thoáng, tăng khả năng quang hợp, đẻ nhánh khỏe và phát triển bộ rễ tốt hơn.
Đặc biệt, mô hình áp dụng kỹ thuật tưới “ướt - khô xen kẽ”, tức là không để ruộng ngập nước liên tục như tập quán cũ. Phương pháp này vừa giúp tiết kiệm nguồn nước tưới, vừa hạn chế phát thải khí mê-tan, góp phần giảm phát thải khí nhà kính, bảo vệ môi trường sinh thái và thích ứng với biến đổi khí hậu.
Qua thực tế sản xuất vụ Xuân 2026, đối với giống Nếp 98, cây sinh trưởng khỏe, chống chịu sâu bệnh tốt, gần như không xuất hiện các loại sâu bệnh hại đáng kể. Năng suất đạt khoảng 6 tấn mỗi ha, tương đương và ổn định so với phương thức sản xuất truyền thống.
Còn với giống AYT77, mặc dù thời điểm lúa trổ gặp điều kiện thời tiết nắng nóng, ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, dẫn tới tỷ lệ hạt lép còn khá cao, tuy nhiên cây lúa vẫn sinh trưởng tốt, năng suất đạt khoảng 5,6 tấn mỗi ha.
Hiệu quả kinh tế
Theo đánh giá của UBND phường Trần Phú, qua thực tế triển khai cho thấy, mô hình đã mang lại nhiều kết quả tích cực.
Theo tính toán thực tế, đối với giống AYT77, sản xuất bằng mạ khay, máy cấy giúp bà con tăng lợi nhuận khoảng 255 nghìn đồng trên mỗi sào so với cấy tay truyền thống. Còn đối với giống Nếp 98, lợi nhuận tăng khoảng 315 nghìn đồng mỗi sào.
Hiệu quả này đến từ việc giảm lượng giống gieo cấy, giảm công làm mạ, giảm chi phí nhân công, giảm thuốc bảo vệ thực vật và tiết kiệm nhiều khâu lao động thủ công.
Đặc biệt, trong điều kiện hiện nay khi lực lượng lao động nông thôn ngày càng thiếu hụt, công lao động tăng cao, thì việc đưa cơ giới hóa vào sản xuất lúa chính là hướng đi phù hợp, góp phần giải phóng sức lao động cho người dân, nhất là người cao tuổi và phụ nữ.
Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ sản xuất truyền thống sang sản xuất nông nghiệp hiện đại, khoa học và thân thiện với môi trường.
Bên cạnh những kết quả đạt được, quá trình triển khai mô hình vẫn còn một số khó khăn như: diện tích ruộng ở một số nơi còn manh mún. Hệ thống nước tưới chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu tưới khô - ướt xen kẽ. Người dân còn tâm lý e ngại, chưa quen với việc sử dụng máy cấy. Một số diện tích đất chưa được bón vôi cải tạo thường xuyên. Kỹ thuật mạ khay, máy cấy vẫn đang tiếp tục hoàn thiện để phù hợp hơn với điều kiện thực tế địa phương.
Tuy nhiên, từ kết quả thực tiễn cho thấy, mô hình mạ khay, máy cấy theo phương pháp thâm canh cải tiến SRI là hướng đi đúng đắn, phù hợp với xu thế phát triển nông nghiệp hiện đại hiện nay.
Để tiếp tục nhân rộng và phát huy hiệu quả của mô hình trong thời gian tới, UBND phường Trần Phú tiếp tục tuyên truyền, hướng dẫn các HTX nông nghiệp và bà con Nhân dân tiếp tục nâng cao nhận thức, mạnh dạn thay đổi tập quán sản xuất cũ, tích cực ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa vào sản xuất nông nghiệp. Tiếp tục công cuộc dồn điền đổi thửa để hình thành những cánh đồng lớn. Cung ứng nguồn giống đảm bải chất lượng phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương. Xây dựng hệ thống thủy lợi phù hợp, đồng bộ.
Mô hình thâm canh lúa cải tiến SRI ứng dụng mạ khay, máy cấy tại phường Trần Phú vụ Xuân năm 2026 đã mở ra hướng đi mới cho sản xuất lúa trên địa bàn; khẳng định hiệu quả của việc ứng dụng khoa học kỹ thuật vào thực tiễn sản xuất; đồng thời góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh. Để sản xuất nông nghiệp xanh, sạch, hiện đại và bền vững không còn là xu hướng của tương lai mà đã trở thành yêu cầu cấp thiết của hôm nay.
