Chiều 23/7, dưới sự chỉ đạo của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Tạp chí Diễn đàn Doanh nghiệp tổ chức Diễn đàn "Tháo gỡ vướng mắc, thúc đẩy phát triển nguyên liệu bền vững cho ngành gỗ chế biến sâu". Sự kiện là diễn đàn đối thoại giữa cơ quan quản lý, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp nhằm tìm giải pháp tháo gỡ khó khăn, phát triển nguồn nguyên liệu bền vững cho ngành chế biến gỗ trong bối cảnh các tiêu chuẩn quốc tế ngày càng khắt khe.
Phát biểu định hướng tại diễn đàn, ông Nguyễn Văn Diện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho biết ngành công nghiệp chế biến gỗ Việt Nam đang tiếp tục khẳng định vị thế là một trong những ngành xuất khẩu chủ lực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế và tạo việc làm cho hàng triệu lao động.
Theo thống kê, năm 2025, gỗ và sản phẩm gỗ của Việt Nam đã có mặt tại hơn 160 quốc gia và vùng lãnh thổ, với kim ngạch xuất khẩu trên 17 tỷ USD, nằm trong nhóm 7 mặt hàng xuất khẩu lớn nhất cả nước. Việt Nam hiện đứng thứ 5 thế giới về tổng kim ngạch xuất khẩu gỗ và đứng thứ 2 thế giới về xuất khẩu đồ gỗ có giá trị gia tăng cao.
Đà tăng trưởng của ngành tiếp tục được duy trì trong nửa đầu năm 2026. Theo Cục Hải quan (Bộ Tài chính), kim ngạch xuất khẩu gỗ và sản phẩm gỗ trong 6 tháng đầu năm đạt khoảng 8,6 tỷ USD, tăng 4,9% so với cùng kỳ năm trước, bất chấp những khó khăn từ rào cản thương mại và chi phí logistics tại các thị trường xuất khẩu chủ lực.
Chuyển đổi tư duy phát triển nguyên liệu
Ông Nguyễn Văn Diện cho biết, trong giai đoạn 2021-2025, ngành lâm nghiệp đã cung cấp khoảng 78% nhu cầu nguyên liệu gỗ cho ngành chế biến trong nước. Gần 4,9 triệu ha rừng trồng đã tạo nền tảng quan trọng giúp Việt Nam từng bước chủ động nguồn nguyên liệu, giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm gỗ.
Tuy nhiên, theo ông Diện, bối cảnh thương mại quốc tế đã thay đổi khi các thị trường lớn không còn chỉ quan tâm đến chất lượng sản phẩm mà còn yêu cầu khắt khe về nguồn gốc hợp pháp, khả năng truy xuất, chống mất rừng, chứng chỉ quản lý rừng bền vững và lượng phát thải carbon.
"Đó chính là những 'hộ chiếu xanh' quyết định khả năng tiếp cận thị trường", ông Diện nhấn mạnh.
Theo lãnh đạo Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm, các quy định như Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) cùng nhiều tiêu chuẩn mới từ Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc đang tạo ra mặt bằng yêu cầu hoàn toàn mới đối với ngành gỗ.
Thách thức lớn nhất hiện nay không phải là thiếu thị trường mà là năng lực đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường. Do đó, ngành gỗ cần chuyển từ tư duy "đủ nguyên liệu để sản xuất" sang "nguyên liệu hợp pháp, minh bạch, có trách nhiệm và bền vững"; từ mục tiêu "xuất khẩu nhiều" sang "xuất khẩu giá trị cao".
Ông Nguyễn Văn Diện cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn hiện nay như diện tích rừng gỗ lớn còn hạn chế, tỷ lệ rừng có chứng chỉ quản lý bền vững còn thấp, dữ liệu vùng nguyên liệu chưa được số hóa đầy đủ, liên kết giữa người trồng rừng và doanh nghiệp còn lỏng lẻo, tỷ trọng chế biến sâu chưa tương xứng với tiềm năng và công nghệ của nhiều doanh nghiệp vẫn ở mức trung bình.
Theo ông, nguồn nguyên liệu trong tương lai cần đáp ứng đồng thời 5 tiêu chí gồm: hợp pháp, truy xuất được nguồn gốc, không gây mất rừng, có chứng chỉ quản lý rừng bền vững và phát thải carbon thấp để nâng cao khả năng tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.
Tập trung sáu nhóm giải pháp trọng tâm
Để hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững ngành gỗ, Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm sẽ tập trung triển khai 6 nhóm nhiệm vụ trọng tâm.
Trong đó, ưu tiên phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn nhằm nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị rừng trồng; mở rộng diện tích rừng được cấp chứng chỉ quản lý bền vững; xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc số hóa đáp ứng yêu cầu của EUDR và các thị trường phát triển.
Cùng với đó là thúc đẩy liên kết chuỗi giữa chủ rừng, hợp tác xã và doanh nghiệp chế biến; hoàn thiện cơ chế về tín dụng, đầu tư, bảo hiểm rừng, dịch vụ môi trường rừng và phát triển thị trường tín chỉ carbon; đồng thời kiểm soát chặt nguồn gỗ nhập khẩu, ưu tiên sử dụng nguồn nguyên liệu hợp pháp trong nước để nâng cao tính tự chủ của ngành.
Theo ông Nguyễn Văn Diện, sáu tháng cuối năm 2026 sẽ là giai đoạn có ý nghĩa quyết định đối với mục tiêu tăng trưởng của ngành. Vì vậy, các địa phương cần đẩy nhanh phát triển vùng nguyên liệu đạt chuẩn; doanh nghiệp tăng cường đầu tư công nghệ, thiết kế và chế biến sâu; các hiệp hội phát huy vai trò kết nối thị trường; cơ quan quản lý tiếp tục cải cách thủ tục hành chính và đồng hành cùng doanh nghiệp.
Ông bày tỏ tin tưởng rằng nếu tận dụng tốt xu hướng tiêu dùng xanh, chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon, Việt Nam hoàn toàn có thể trở thành trung tâm chế biến gỗ xanh, trung tâm cung ứng nguyên liệu hợp pháp và trung tâm sản xuất nội thất chất lượng cao của khu vực và thế giới./.
