Giá gạo khởi sắc, mở thêm dư địa cho xuất khẩu cuối năm

Giá xuất khẩu phục hồi giữa lúc thị trường thế giới biến động

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 8 tháng năm 2026, Việt Nam ước xuất khẩu khoảng 6,03 triệu tấn gạo, thu về gần 2,91 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, lượng gạo xuất khẩu giảm khoảng 5%, trong khi kim ngạch giảm 10,7%. Giá xuất khẩu bình quân đạt khoảng 481,5 USD/tấn, thấp hơn 5,9% so với cùng kỳ.

Điểm đáng chú ý là xu hướng giá đã có sự thay đổi từ tháng 7. Giá xuất khẩu bình quân trong tháng này đạt 511 USD/tấn, tăng 5,8% so với cùng kỳ năm trước. Đây cũng là lần đầu tiên trong năm giá xuất khẩu gạo của Việt Nam ghi nhận mức tăng so với cùng kỳ, qua đó tạo thêm kỳ vọng cho kết quả kinh doanh của ngành trong phần còn lại của năm.

Nếu diễn biến thuận lợi được duy trì, kim ngạch xuất khẩu gạo cả năm 2026 được dự báo đạt khoảng 3,94 tỷ USD, giảm khoảng 4% so với năm 2025. Mức giảm chủ yếu được hình thành từ việc giá xuất khẩu bình quân ở mức thấp trong những tháng đầu năm, thay vì do sự sụt giảm quá mạnh về sản lượng.

Ở thị trường trong nước, giá lúa tuần qua nhìn chung có xu hướng đi ngang hoặc giảm nhẹ. Theo cập nhật của Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, lúa tươi OM 18 và Đài Thơm 8 dao động 6.600-6.700 đồng/kg; OM 5451 ở mức 6.500-6.600 đồng/kg, trong khi OM 34 khoảng 5.900-6.000 đồng/kg. IR 50404 duy trì quanh 6.300-6.400 đồng/kg.

Đối với gạo nguyên liệu, IR 504 và CL 555 được giao dịch ở mức 8.900-9.000 đồng/kg. Một số dòng gạo chất lượng cao như OM 5451, Đài Thơm 8 và OM 18 lần lượt dao động quanh 9.300-9.400 đồng/kg, 9.200-9.400 đồng/kg và 8.700-8.850 đồng/kg. Giá gạo 5% tấm xuất khẩu của Việt Nam hiện ở khoảng 438-442 USD/tấn.

Trong khi đó, thị trường quốc tế đang xuất hiện nhiều yếu tố có thể hỗ trợ mặt bằng giá. Tại Ấn Độ, giá gạo xuất khẩu đã tăng lên mức cao nhất trong khoảng một năm. Gạo đồ 5% tấm được chào bán khoảng 366-371 USD/tấn, còn gạo trắng 5% tấm ở mức 362-367 USD/tấn.

Nguồn cung của Ấn Độ có thể chịu thêm sức ép khi thời tiết diễn biến bất lợi. Các thương nhân cảnh báo sản lượng nông nghiệp nước này có nguy cơ bị ảnh hưởng bởi gió mùa yếu do tác động của hiện tượng El Niño. Tại Thái Lan, giá gạo 5% tấm cũng tăng lên khoảng 465 USD/tấn, từ mức 450-460 USD/tấn trước đó. Nhu cầu từ Philippines được xem là một trong những yếu tố thúc đẩy giá, trong bối cảnh sản lượng nội địa của nước này thiếu hụt và nguồn cung Thái Lan được dự báo giảm.

Bangladesh cũng đang tính đến các biện pháp kiểm soát xuất khẩu, thậm chí có khả năng hạn chế xuất khẩu một số loại gạo thơm nhằm bảo đảm nguồn cung trong nước. Những diễn biến này cho thấy thị trường gạo toàn cầu đang chịu tác động đồng thời từ thời tiết, nguồn cung và nhu cầu tiêu dùng.

Bên cạnh gạo, thị trường ngũ cốc quốc tế cũng có những biến động đáng chú ý. Giá lúa mỳ kỳ hạn trên Sàn giao dịch hàng hóa Chicago (CBOT) duy trì ở mức cao, trong đó hợp đồng được giao dịch nhiều nhất tăng 0,1% lên 7,61-1/2 USD/bushel và tăng khoảng 9% trong cả tuần.

Xung đột Nga-Ukraine tiếp tục gây gián đoạn hoạt động vận chuyển ngũ cốc qua các cảng ở Biển Đen và Biển Azov. Trong khi đó, Pháp, quốc gia sản xuất ngũ cốc lớn nhất EU, được dự báo giảm xuất khẩu lúa mỳ khi phải dành một phần sản lượng cho ngành chăn nuôi. Những yếu tố này có thể tiếp tục tác động đến cán cân cung cầu trên thị trường ngũ cốc toàn cầu.

Mở rộng thị trường, nâng giá trị thay vì chỉ tăng sản lượng

Trong bối cảnh giá thế giới có dấu hiệu phục hồi, triển vọng xuất khẩu gạo Việt Nam không chỉ phụ thuộc vào khả năng duy trì sản lượng mà còn nằm ở việc giữ thị trường và nâng chất lượng sản phẩm. Philippines vẫn là một trong những thị trường quan trọng của gạo Việt Nam. Cùng với đó, Trung Quốc đang cho thấy nhu cầu đáng chú ý đối với gạo tấm làm nguyên liệu thức ăn chăn nuôi. Đây là dư địa để doanh nghiệp mở rộng xuất khẩu gạo nguyên liệu, gạo tấm và gạo nếp.

Australia, Arab Saudi và Iraq cũng đang ghi nhận mức tăng nhập khẩu, cho thấy thị trường dành cho gạo Việt Nam vẫn còn khả năng mở rộng. Tuy nhiên, để tận dụng cơ hội, doanh nghiệp cần chủ động hơn trong việc đa dạng hóa thị trường, khách hàng và chủng loại sản phẩm.

Đáng chú ý, dư địa gia tăng giá trị đang được thể hiện rõ ở phân khúc gạo chất lượng cao, phát thải thấp và có chứng nhận. Tại một số thị trường như Nhật Bản, EU và Australia, các sản phẩm thuộc phân khúc này có thể đạt mức giá trên 1.000 USD/tấn. Khoảng cách lớn so với giá gạo thông thường cho thấy dư địa tăng trưởng của ngành không nhất thiết phải dựa vào việc đẩy mạnh sản lượng.

Dù vậy, doanh nghiệp xuất khẩu gạo Việt Nam vẫn phải cạnh tranh quyết liệt với những nhà cung cấp lớn như Ấn Độ, Pakistan, Thái Lan và Campuchia. Trong nước, chi phí phân bón, vận tải và năng lượng vẫn ở mức cao, ảnh hưởng đến biên lợi nhuận của cả người sản xuất và doanh nghiệp.

Một vấn đề khác được đặt ra là rủi ro thời tiết. Khả năng El Niño tác động đến vụ Đông Xuân 2026-2027 có thể làm gia tăng nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn tại một số vùng sản xuất. Do đó, việc chuẩn bị mùa vụ, lựa chọn cơ cấu giống phù hợp và tổ chức sản xuất theo hướng chủ động cần được thực hiện sớm.

Các doanh nghiệp tại Đồng bằng sông Cửu Long hiện cũng theo dõi sát diễn biến mực nước sông Mekong, bởi lưu lượng nước thấp không chỉ ảnh hưởng đến lượng phù sa mà còn có thể tác động đến năng suất của những vụ sản xuất tiếp theo.

Nhìn tổng thể, mức giảm 10,7% về kim ngạch trong 8 tháng đầu năm cho thấy ngành gạo vẫn đang chịu ảnh hưởng từ mặt bằng giá thấp của những tháng trước. Tuy nhiên, sự đảo chiều của giá xuất khẩu từ tháng 7 đang mở ra một khoảng thời gian thuận lợi hơn cho chặng cuối năm.

Để biến tín hiệu phục hồi của thị trường thành tăng trưởng thực chất, ngành gạo cần song song giữ vững những thị trường chủ lực, khai thác các thị trường mới và nâng tỷ trọng sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng cải thiện kim ngạch trong những tháng cuối năm, thay vì chỉ trông chờ vào sự tăng lên của giá gạo thế giới.