Giá gạo tăng trở lại nhưng áp lực cạnh tranh chưa hạ nhiệt
Thị trường gạo xuất khẩu đang ghi nhận những tín hiệu tích cực khi giá nhiều chủng loại gạo của Việt Nam đồng loạt cải thiện trong tháng 7/2026. Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam (VFA), tính đến ngày 22/7, giá chào bán gạo Jasmine đạt 513-517 USD/tấn, tăng khoảng 8 USD/tấn so với cùng thời điểm tháng trước. Gạo thơm 5% tấm được giao dịch ở mức 510-520 USD/tấn, tăng từ 20-30 USD/tấn, trong khi gạo thơm 100% tấm đạt 348-352 USD/tấn, nhích thêm khoảng 4 USD/tấn.
Diễn biến này phản ánh nhu cầu nhập khẩu tiếp tục duy trì khả quan tại các thị trường chủ lực, đặc biệt là Philippines và Trung Quốc. Không chỉ phục hồi về giá, gạo thơm của Việt Nam vẫn giữ được vị thế ở phân khúc chất lượng cao khi có mức giá vượt đáng kể so với nhiều đối thủ cạnh tranh.
Hiện gạo 5% tấm của Thái Lan được chào bán ở mức 478-482 USD/tấn, còn gạo 100% tấm dao động 409-413 USD/tấn. Trong khi đó, Ấn Độ tiếp tục duy trì lợi thế về giá với gạo 5% tấm chỉ khoảng 350-354 USD/tấn và gạo 100% tấm ở mức 280-284 USD/tấn. Mức chênh lệch này cho thấy gạo Việt Nam vẫn được thị trường chấp nhận ở phân khúc giá trị cao, song cũng đồng nghĩa doanh nghiệp phải đối mặt với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn từ nguồn cung giá rẻ.
Mặc dù giá xuất khẩu có dấu hiệu cải thiện, bức tranh chung của nửa đầu năm vẫn chịu tác động từ mặt bằng giá thấp. Giá xuất khẩu bình quân trong 6 tháng đầu năm chỉ đạt 459,6 USD/tấn, giảm 11,3% so với cùng kỳ năm 2025. Vì vậy, dù lượng gạo xuất khẩu tăng, kim ngạch vẫn sụt giảm do giá bán bình quân đi xuống.
Philippines tiếp tục là điểm tựa, doanh nghiệp phải hướng đến giá trị gia tăng
Theo VFA, xu hướng phục hồi của giá gạo thế giới được thể hiện rõ qua chỉ số Gạo trắng Oryza (WRI), đạt 432 USD/tấn trong tuần cuối tháng 6/2026, tăng 4 USD/tấn so với tuần trước và cao hơn 15 USD/tấn so với một tháng trước. Tuy nhiên, triển vọng thị trường vẫn chưa thực sự thuận lợi khi nguồn cung toàn cầu tiếp tục ở mức cao.
Dự báo của Hội đồng Ngũ cốc Quốc tế (IGC) cho thấy niên vụ 2026/2027, sản lượng gạo toàn cầu có thể đạt khoảng 545 triệu tấn, vượt nhu cầu tiêu thụ khoảng 543 triệu tấn. Khối lượng giao dịch quốc tế được dự báo lập kỷ lục 62 triệu tấn, trong khi lượng tồn kho tăng lên khoảng 199 triệu tấn, chủ yếu nhờ nguồn cung lớn từ Ấn Độ. Điều này đồng nghĩa cuộc cạnh tranh giữa các quốc gia xuất khẩu sẽ còn gay gắt hơn trong thời gian tới.
Ngoài yếu tố cung - cầu, thời tiết cũng được xem là biến số đáng chú ý. Dự báo hiện tượng El Niño mạnh lên trong nửa cuối năm 2026 kết hợp với pha dương của Dao động lưỡng cực Ấn Độ Dương (IOD) có thể làm gia tăng khô hạn tại Đông Nam Á, tác động đến sản xuất lúa gạo của nhiều quốc gia trong khu vực.
Trong bối cảnh đó, Philippines tiếp tục giữ vai trò là thị trường quan trọng nhất của gạo Việt Nam. Sáu tháng đầu năm 2026, quốc gia này nhập khẩu 2,392 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch khoảng 1,06 tỷ USD. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Philippines chiếm tới 45% tổng thị phần xuất khẩu gạo của Việt Nam trong giai đoạn này.
Đứng sau Philippines là Trung Quốc với 915.466 tấn, trị giá 454 triệu USD và tăng trưởng mạnh. Ghana xếp thứ ba với khối lượng nhập khẩu 445.534 tấn, đạt 229,7 triệu USD. Ngoài ra, Bờ Biển Ngà, Malaysia và Singapore cũng tiếp tục duy trì nhu cầu ổn định đối với gạo Việt Nam.
Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), niên vụ 2026/2027, Philippines dự kiến sản xuất khoảng 12,3 triệu tấn gạo xay xát, trong khi nhu cầu tiêu thụ lên tới 17,65 triệu tấn. Khoảng cách lớn giữa cung và cầu khiến nước này được dự báo sẽ nhập khẩu khoảng 5,2 triệu tấn gạo để đáp ứng nhu cầu trong nước.
Dù vậy, Chính phủ Philippines vẫn triển khai nhiều biện pháp nhằm giảm phụ thuộc vào nhập khẩu. Cơ quan Lương thực Quốc gia Philippines (NFA) đang lên kế hoạch bán lượng gạo dự trữ trị giá khoảng 1,9 tỷ peso, tương đương 33,5 triệu USD, phục vụ chương trình bán gạo trợ giá 20 peso/kg, đồng thời giải phóng kho chứa để thu mua lúa mới từ nông dân. Bên cạnh đó, nước này cũng tăng cường thu mua trong nước và tiến hành điều tra áp dụng biện pháp tự vệ đối với gạo nhập khẩu.
Xu hướng gia tăng các hàng rào thương mại tại nhiều thị trường cùng sự cạnh tranh quyết liệt từ nguồn cung giá rẻ của Ấn Độ cho thấy lợi thế về giá sẽ không còn là yếu tố quyết định đối với doanh nghiệp Việt Nam. Thay vào đó, việc đầu tư vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng, phát triển các dòng gạo cao cấp, tăng cường truy xuất nguồn gốc, xây dựng thương hiệu và chủ động đáp ứng các yêu cầu về phòng vệ thương mại sẽ là chìa khóa để giữ vững vị thế của gạo Việt trên thị trường quốc tế.
