Ngày 11/2, Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về vệ sinh dịch tễ và kiểm dịch động thực vật Việt Nam (SPS Việt Nam), thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho biết đã nhận được Thông báo số G/SPS/N/CHN/1357 từ Ban Thư ký SPS/WTO về việc Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) ban hành Thông báo số 219 năm 2025 liên quan đến yêu cầu quản lý khai báo đối với doanh nghiệp nước ngoài xuất khẩu sản phẩm nông nghiệp vào Trung Quốc.
Theo đó, phía Trung Quốc công bố danh mục 2.589 sản phẩm nông nghiệp thuộc 20 nhóm hàng nhập khẩu bắt buộc phải có thư xác nhận của cơ quan có thẩm quyền và thực hiện đăng ký doanh nghiệp trước khi xuất khẩu vào thị trường này.
Các nhóm sản phẩm chủ yếu gồm: thủy sản; trái cây tươi; rau tươi; gia vị; dược liệu; cà phê; các loại hạt; cây giống; ngũ cốc; lá thuốc lá; thức ăn chăn nuôi; sản phẩm có nguồn gốc động vật… Danh mục được xây dựng trên cơ sở đánh giá rủi ro kiểm dịch đối với nông sản nhập khẩu và được cho là phù hợp với thông lệ quốc tế.
Thông báo cũng quy định rõ cơ chế tra cứu công khai thông tin doanh nghiệp nước ngoài đã đăng ký. Trang web chính thức của cơ quan chức năng Trung Quốc sẽ công bố thống nhất danh sách doanh nghiệp đủ điều kiện, đồng thời hướng dẫn phương thức tra cứu nhằm tạo thuận lợi cho hoạt động khai báo và sử dụng thông tin.
Về thủ tục khai báo, doanh nghiệp nhập khẩu khi làm thủ tục hải quan đối với các mặt hàng thuộc danh mục trên phải kê khai đầy đủ, chính xác mã số đăng ký tại Trung Quốc hoặc mã số đăng ký của doanh nghiệp nước ngoài vào ô thông tin của Giấy chứng nhận “Đăng ký doanh nghiệp nước ngoài tham gia sản xuất, chế biến và lưu trữ động vật, thực vật và các sản phẩm của chúng nhập khẩu” (Mã giấy phép: 302), tại hai mục “Thông tin đủ điều kiện của hàng hóa” trên tờ khai hải quan hoặc danh sách đăng ký.
Trường hợp một tờ khai hải quan có nhiều mặt hàng, doanh nghiệp phải kê khai riêng mã số đăng ký tương ứng với từng doanh nghiệp sản xuất cho từng mặt hàng cụ thể.
Trước quy định mới này, Văn phòng SPS Việt Nam đã có văn bản gửi các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường gồm: Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật; Cục Chăn nuôi và Thú y; Cục Thủy sản và Kiểm ngư; Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường; đồng thời thông tin tới Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) và Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế). Các đơn vị được đề nghị khẩn trương triển khai hướng dẫn cụ thể cho doanh nghiệp theo từng nhóm ngành hàng thuộc phạm vi quản lý.
Quy định mới của GACC sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 15/12/2025.
Theo Văn phòng SPS Việt Nam, danh mục bị ảnh hưởng trải rộng trên 20 nhóm hàng, tập trung vào các mặt hàng có nguy cơ rủi ro kiểm dịch cao như thủy sản tươi sống, rau quả tươi, gia vị, dược liệu, cà phê, cây giống, ngũ cốc, thuốc lá, thức ăn chăn nuôi và các sản phẩm có nguồn gốc động vật.
Theo yêu cầu của phía Trung Quốc, doanh nghiệp nước ngoài khi xuất khẩu các mặt hàng thuộc diện này phải cung cấp thông tin xác nhận đáp ứng tiêu chuẩn của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) trong hồ sơ nhập khẩu.
Văn phòng SPS Việt Nam cũng lưu ý, tên doanh nghiệp và mã số đăng ký tại Trung Quốc phải trùng khớp tuyệt đối với thông tin trên Giấy chứng nhận “Đăng ký doanh nghiệp nước ngoài tham gia sản xuất, chế biến và lưu giữ động vật, thực vật và các sản phẩm…”. Trường hợp doanh nghiệp đăng ký nhiều nhóm mặt hàng khác nhau, việc khai báo phải tách riêng theo từng mã số tương ứng với từng đối tác, doanh nghiệp đối ứng phía Trung Quốc, tránh tình trạng “dùng chung” mã số gây rủi ro bị từ chối thông quan.
Điều này đồng nghĩa, doanh nghiệp xuất khẩu nông sản - thủy sản của Việt Nam phải hoàn tất thủ tục “thư xác nhận” trước khi thực hiện khai báo hải quan tại Trung Quốc. Nếu chưa có thư xác nhận hợp lệ, lô hàng có nguy cơ bị ách tắc hoặc không được tiếp nhận tại cửa khẩu.
Ông Ngô Xuân Nam - Phó giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam cho biết, “thư xác nhận” không thay thế chứng thư kiểm dịch cho từng lô hàng, mà là điều kiện nền tảng để doanh nghiệp được đăng ký và duy trì mã số xuất khẩu vào thị trường Trung Quốc.
Đáng chú ý, nhóm rau quả tươi như sầu riêng, chuối, mít vốn đã chịu điều chỉnh bởi các nghị định thư song phương về kiểm dịch nếu đồng thời nằm trong danh mục phải có thư xác nhận, sẽ tiếp tục đối mặt với yêu cầu hồ sơ và khai báo chặt chẽ hơn ở khâu thông quan.
Trong bối cảnh Trung Quốc ngày càng nâng cao hàng rào kỹ thuật, việc chủ động chuẩn hóa quy trình, đầu tư bài bản cho hồ sơ pháp lý không còn là lựa chọn, mà là điều kiện để nông sản Việt giữ được “cửa vào” thị trường lớn nhất của mình.
Lãnh đạo Văn phòng SPS Việt Nam khuyến nghị các hiệp hội ngành hàng và doanh nghiệp khẩn trương cập nhật đầy đủ danh mục gần 2.600 dòng sản phẩm thuộc diện phải có thư xác nhận, chủ động rà soát thông tin đăng ký doanh nghiệp, mã số xuất khẩu và phương thức tra cứu công khai do phía Trung Quốc công bố, từ đó chuẩn bị hồ sơ sớm để tránh gián đoạn xuất khẩu khi quy định có hiệu lực.
