Nơi hội tụ của linh hồn núi thẳm
Phủ Na, hay còn gọi là Na Sơn động, nằm nép mình dưới chân dãy núi Na Sơn hùng vĩ. Bước chân vào không gian này, thực khách dễ dàng bị choáng ngợp bởi vẻ tĩnh mịch của những tán cây cổ thụ hàng trăm năm tuổi và tiếng suối chảy róc rách từ các khe đá. Nhưng giá trị thực sự khiến Phủ Na trở nên khác biệt, nằm ở lớp trầm tích văn hóa – tín ngưỡng dày đặc được bồi đắp qua hàng thế kỷ.
Trước khi tín ngưỡng thờ Mẫu Liễu Hạnh theo chân những đoàn người di cư từ đồng bằng về với vùng cao Xuân Du, đỉnh Na Sơn đã là nơi ngự trị của những vị thần bản địa đầy quyền năng. Đó là Tản Viên Sơn Thánh – vị thánh đứng đầu Tứ bất tử, biểu tượng cho sức mạnh chinh phục thiên nhiên. Đó là Mẹ Âu Cơ – người mẹ huyền thoại của dòng giống Tiên Rồng. Và đặc biệt là Chúa Cửa rừng (hay Chúa Thượng ngàn) – vị thần tối cao cai quản núi rừng, mạch nước trong tâm thức của người Mường bản địa.
Sự xuất hiện của đạo Mẫu sau này không hề tạo ra một sự xung đột hay bài trừ. Ngược lại, tại Phủ Na, người ta chứng kiến một sự "hòa phối" tuyệt vời. Mẫu Liễu Hạnh – biểu tượng cho sự tự do và lòng bao dung của người Việt miền xuôi – đã "về chung một nhà" với các vị thần của núi rừng miền ngược. Tại hệ thống thờ tự nơi đây, tính chất đa dạng được thể hiện rõ nét: vừa có sự uy nghi của các thánh thần theo điển tích lịch sử, vừa có sự hoang sơ, gần gũi của các vị thần gắn liền với nương rẫy, thú rừng của người Mường. Chính sự giao thoa này đã biến Phủ Na thành một biểu tượng của sự đoàn kết dân tộc, nơi mà ranh giới giữa miền xuôi và miền ngược, giữa người Kinh và người Mường bị xóa nhòa bởi niềm tin chung vào sự che chở của các đấng linh thiêng.
Lên đỉnh xin lộc trời và rửa bụi trần
Hành trình du xuân trên đỉnh Na Sơn không dành cho những người vội vã. Để chạm đến được các cung thờ cao nhất, du khách phải trải qua một cuộc "thử thách" nhỏ với những bậc đá uốn lượn men theo sườn núi. Nhưng bù lại, mỗi bước chân đi lên là một lần được đắm mình vào thiên nhiên nguyên sơ.
Điểm nhấn tâm linh đặc sắc nhất mà bất kỳ ai đến Phủ Na cũng không thể bỏ qua, đó là nghi thức "xin nước thánh". Theo quan niệm dân gian, dòng nước chảy ra từ các khe đá tự nhiên trên núi Na Sơn là giọt sữa của mẹ thiên nhiên, mang trong mình linh khí đất trời qua hàng triệu năm. Những ngày đầu xuân, hàng ngàn người kiên nhẫn xếp hàng, tay cầm chai lọ để hứng từng giọt nước mát lạnh từ vách đá. Người ta dùng nước ấy để rửa mặt với hy vọng xua tan vận rủi, uống một ngụm để cầu mong sức khỏe và trí tuệ mẫn tiệp. Tiếng cười nói hân hoan hòa cùng tiếng gậy trúc gõ nhịp trên đá tạo nên một không khí lễ hội vừa náo nhiệt, vừa thành kính.
Càng lên cao, không gian càng mở rộng. Từ các động thờ trên đỉnh Na Sơn, nhìn xuống toàn cảnh xã Xuân Du, du khách sẽ thấy một bức tranh tuyệt mỹ. Những thung lũng đào phai trải dài ngút ngàn, sắc hoa hồng thắm ẩn hiện trong làn khói hương trầm mặc. Đào Xuân Du vốn nổi tiếng khắp xứ Thanh bởi vẻ đẹp thanh cao, cánh mỏng nhưng bền bỉ, cũng giống như khí chất của con người nơi vùng đất bán sơn địa này.
Tại các cung động, mùi nhang trầm quện chặt vào những nhũ đá lấp lánh. Dưới ánh nến bập bùng, những gương mặt thành kính chắp tay cầu nguyện. Người cầu tài, kẻ cầu lộc, nhưng có lẽ nhiều nhất vẫn là những lời cầu mong cho quốc thái dân an, cho mưa thuận gió hòa để mùa màng xanh tốt. Trong không gian huyền ảo ấy, tiếng cung văn hầu đồng đôi khi lại vang lên, lúc rộn rã như tiếng suối reo, lúc trầm mặc như tiếng gió ngàn, đưa con người vào trạng thái thoát tục, tạm quên đi những lo toan nhọc nhằn của cuộc sống mưu sinh.
Rời đỉnh Na Sơn, người ta mang theo vài củ măng rừng còn vương đất ẩm, bó rau xanh hái bên triền núi, những can nước suối xin ở lầu Cô Chín được chắt chiu mang về, cùng một cảm giác yên ổn rất khó gọi tên. Không ồn ào, không phô trương, Phủ Na lặng lẽ giữ cho mình vẻ trầm mặc của núi rừng và sự ấm áp của niềm tin dân dã.
