Di sản văn hóa nền tảng tạo sức hút
Đắk Lắk là nơi sinh sống của hơn 40 dân tộc anh em, mỗi cộng đồng mang theo những sắc thái văn hóa riêng biệt, tạo nên bức tranh đa dạng và giàu bản sắc. Từ kiến trúc nhà dài truyền thống, kho tàng sử thi, nhạc cụ dân gian cho đến các lễ hội cổ truyền… tất cả đều góp phần hình thành nên “kho báu” văn hóa quý giá giữa đại ngàn.
Nổi bật nhất trong hệ thống di sản là Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên – di sản phi vật thể đại diện của nhân loại. Cồng chiêng không chỉ là nhạc cụ mà còn gắn liền với đời sống tâm linh, phản ánh mối quan hệ giữa con người với thiên nhiên và thần linh. Âm thanh cồng chiêng vang lên trong các nghi lễ như mừng lúa mới, cúng bến nước hay lễ bỏ mả, tạo nên dấu ấn khó quên đối với du khách.
Bên cạnh đó, các di sản phi vật thể như sử thi Ê Đê, lời nói vần, các nghi lễ truyền thống của người M’nông, Ê Đê… cũng mang giá trị đặc biệt, thể hiện chiều sâu văn hóa và lịch sử của vùng đất. Đây chính là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch văn hóa theo hướng bền vững.
Việc khai thác các giá trị di sản không chỉ giúp đa dạng hóa sản phẩm du lịch mà còn góp phần quảng bá hình ảnh Đắk Lắk như một điểm đến giàu bản sắc. Du khách đến đây không chỉ tham quan mà còn có cơ hội tìm hiểu, trải nghiệm đời sống văn hóa bản địa – yếu tố ngày càng được ưa chuộng trong xu hướng du lịch hiện đại.
Trên nền tảng 177 di tích được xếp hạng, trong đó có 5 di tích quốc gia đặc biệt và 39 di tích quốc gia, tỉnh Đắk Lắk đang định vị lại các sản phẩm du lịch theo hướng khai thác sâu các giá trị bản sắc địa phương. Không còn bó hẹp trong các mô hình tham quan truyền thống, địa phương đã khéo léo lồng ghép di sản phi vật thể như Không gian văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên và Nghệ thuật Bài chòi Trung Bộ vốn được UNESCO vinh danh vào các hành trình trải nghiệm của du khách.
Trong kế hoạch năm 2026, Đắk Lắk đặt mục tiêu đầy kỳ vọng với con số 8 triệu lượt khách, mang về tổng thu ngân sách khoảng 16.000 tỷ đồng, tăng 17% so với năm trước. Để hiện thực hóa tầm nhìn này, tỉnh đã triển khai đồng bộ các giải pháp khơi thông nguồn lực, từ việc hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối rừng - biển đến việc đẩy mạnh xã hội hóa, thu hút các nhà đầu tư chiến lược vào các dự án trọng điểm.
Du lịch cộng đồng hướng đi bền vững
Từ tiềm năng di sản phong phú, Đắk Lắk đã chú trọng phát triển du lịch cộng đồng tại các buôn làng, xem đây là “cầu nối” giữa bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế. Mô hình này không chỉ tạo sinh kế cho người dân mà còn góp phần giữ gìn những giá trị truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một.
Hiện nay, nhiều buôn làng trên địa bàn tỉnh đã trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi du khách có thể trực tiếp trải nghiệm không gian sống của đồng bào dân tộc. Những ngôi nhà dài được gìn giữ, nghề dệt thổ cẩm, chế tác thủ công được phục hồi, các hoạt động văn hóa như diễn tấu cồng chiêng, múa xoang hay tái hiện nghi lễ truyền thống được tổ chức thường xuyên.
Du khách khi đến với các buôn làng không chỉ tham quan mà còn hòa mình vào đời sống thường nhật: thưởng thức ẩm thực đặc trưng, uống rượu cần, tham gia lao động sản xuất hay trải nghiệm các hoạt động văn hóa dân gian. Chính sự chân thực và gần gũi này đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho du lịch Đắk Lắk.
Bên cạnh đó, các lễ hội truyền thống cũng được khai thác hiệu quả để phục vụ du lịch. Những sự kiện như lễ hội cà phê, hội voi hay các nghi lễ dân gian không chỉ mang ý nghĩa văn hóa mà còn trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước.
Để phát triển bền vững, Đắk Lắk đã triển khai nhiều giải pháp đồng bộ như hỗ trợ bảo tồn di sản, đào tạo nguồn nhân lực, đầu tư hạ tầng du lịch và nâng cao nhận thức cộng đồng. Tuy nhiên, bài toán đặt ra là phải đảm bảo sự cân bằng giữa khai thác du lịch và bảo tồn giá trị nguyên bản của di sản, tránh tình trạng thương mại hóa làm mất đi bản sắc.
Có thể thấy, du lịch gắn với di sản văn hóa đang mở ra hướng đi đầy triển vọng cho Đắk Lắk. Việc “đánh thức” và phát huy hiệu quả những giá trị văn hóa truyền thống không chỉ giúp địa phương thu hút du khách mà còn góp phần lan tỏa bản sắc dân tộc, khẳng định vị thế của một điểm đến độc đáo, giàu bản sắc giữa đại ngàn Tây Nguyên.
Giám đốc Sở VH-TT&DL Đắk Lắk Trần Hồng Tiến, bên cạnh những di sản đã được khẳng định như: Không gian văn hóa cồng chiêng, nghệ thuật bài chòi, sử thi hay các nghề thủ công truyền thống, tỉnh Đắk Lắk còn sở hữu văn hóa cà phê - một di sản sống đang phát triển mạnh mẽ và trở thành nguồn lực nền tảng quan trọng, tạo động lực cho phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội.
Hiện nay, Bộ VH-TT&DL đang trình Thủ tướng Chính phủ xem xét cho phép tỉnh lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể, ghi danh vào các danh sách của UNESCO. Đây là dấu mốc quan trọng thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và Chính phủ đối với việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa cà phê Việt Nam, trong đó Đắk Lắk đóng vai trò là trung tâm.
Tỉnh Đắk Lắk định hướng phát huy giá trị của di sản cà phê theo hướng gắn kết hài hòa giữa kinh tế xanh, nông nghiệp bền vững, du lịch nông nghiệp, văn hóa, hệ sinh thái sáng tạo và công nghiệp văn hóa. Đồng thời phổ biến tri thức cộng đồng và nâng cao đời sống, sinh kế cho người dân. Định hướng này phù hợp với triết lý của UNESCO về bảo tồn dựa vào cộng đồng, phát triển dựa trên di sản, bền vững dựa vào văn hóa
