Trong bối cảnh xu hướng đầu tư toàn cầu ngày càng ưu tiên các tiêu chí phát triển bền vững, lợi thế cạnh tranh của các khu công nghiệp không còn chỉ nằm ở quỹ đất, hạ tầng hay chi phí lao động. Thay vào đó, khả năng giảm phát thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đang trở thành những yếu tố quyết định sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư quốc tế.
Từng là địa phương tiên phong phát triển công nghiệp nhờ vị trí chiến lược và hạ tầng đồng bộ, Đồng Nai hiện đứng trước yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng, chuyển từ phát triển theo chiều rộng sang nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng.
Định hướng này được nhấn mạnh tại hội thảo "Tiếp cận các chính sách và giải pháp thúc đẩy hình thành khu công nghiệp sinh thái - Hướng tới phát triển kinh tế tuần hoàn và giảm phát thải carbon tại thành phố Đồng Nai", do Ban Quản lý các Khu công nghiệp, Khu kinh tế Thành phố Đồng Nai (DNIEZA) phối hợp với UNIDO tổ chức ngày 25/6.
Theo ông Phạm Việt Phương - Phó Trưởng ban phụ trách DNIEZA, cho rằng chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu để duy trì sức hút đối với dòng vốn đầu tư chất lượng cao. Theo ông, tiêu chí lựa chọn địa điểm đầu tư của doanh nghiệp nước ngoài hiện không còn tập trung vào quy mô vốn hay chi phí sản xuất mà chuyển sang công nghệ, hiệu quả sử dụng năng lượng, tài nguyên và mức độ thân thiện với môi trường.
Lãnh đạo DNIEZA nhận định các tập đoàn quốc tế ngày càng quan tâm đến khả năng tiếp cận nguồn năng lượng sạch, hạ tầng xanh, hệ thống quản trị môi trường và việc đáp ứng các tiêu chuẩn ESG. Đây cũng là xu hướng tất yếu khi nhiều thị trường lớn như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và các nền kinh tế phát triển liên tục bổ sung các yêu cầu liên quan đến phát thải carbon, kinh tế tuần hoàn và minh bạch chuỗi cung ứng vào các quy định thương mại.
Điều đó đồng nghĩa với việc năng lực cạnh tranh của một khu công nghiệp sẽ được đánh giá thông qua khả năng hỗ trợ doanh nghiệp tối ưu hóa tài nguyên, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn phát triển bền vững, thay vì chỉ dựa trên diện tích hay tỷ lệ lấp đầy.
Hiện Đồng Nai có 44 khu công nghiệp đã đi vào hoạt động với 2.793 dự án đầu tư, tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về thu hút vốn FDI. Tuy nhiên, quy mô phát triển lớn cũng kéo theo áp lực ngày càng tăng đối với hạ tầng môi trường, nhu cầu năng lượng, sử dụng nước và phát thải khí nhà kính.
Để giải quyết bài toán này, tháng 2/2026, UBND Thành phố Đồng Nai đã ban hành Kế hoạch số 76/KH-UBND, đặt mục tiêu chuyển đổi toàn bộ các khu công nghiệp hiện hữu theo mô hình khu công nghiệp xanh, khu công nghiệp sinh thái đến năm 2030, đồng thời định hướng phát triển đến năm 2050.
Theo ông Phạm Việt Phương, đây không đơn thuần là chương trình bảo vệ môi trường mà là chiến lược tái cấu trúc mô hình phát triển công nghiệp theo hướng thông minh, hiện đại và phát thải thấp.
Quá trình chuyển đổi cũng được hỗ trợ bởi những định hướng chính sách mới của Trung ương. Đáng chú ý, Nghị quyết số 10-NQ/TW ban hành tháng 6/2026 đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 10% khu công nghiệp trên cả nước phát triển theo mô hình sinh thái, bao gồm cả khu công nghiệp mới và các khu chuyển đổi từ hiện hữu.
Nghị quyết cũng yêu cầu đẩy mạnh tích hợp giữa hạ tầng sản xuất với logistics, hạ tầng xã hội và hệ thống xử lý môi trường, tạo nền tảng cho mô hình công nghiệp hiện đại, bền vững hơn. Theo lãnh đạo DNIEZA, đây sẽ là cơ sở quan trọng để tháo gỡ những vướng mắc về cơ chế, chính sách trong quá trình chuyển đổi.
Ở góc độ quốc tế, bà Lê Thị Thanh Thảo - Đại diện Quốc gia của UNIDO tại Việt Nam, đánh giá Đồng Nai có nhiều điều kiện để trở thành địa phương tiên phong trong phát triển khu công nghiệp sinh thái.
Theo bà, điểm nổi bật của Kế hoạch 76 là cách tiếp cận toàn diện khi kết hợp giữa kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số, thực hành ESG, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng khả năng tiếp cận các nguồn tài chính xanh. Đây đều là những yếu tố đang định hình xu hướng phát triển công nghiệp trên thế giới.
UNIDO đã đồng hành cùng Việt Nam hơn 10 năm thông qua Chương trình Khu công nghiệp sinh thái toàn cầu (GEIPP) với sự hỗ trợ của Chính phủ Thụy Sĩ.
Trong giai đoạn 2025-2028, Chương trình Hợp tác Quốc gia Việt Nam - UNIDO có tổng ngân sách dự kiến 72 triệu USD, tập trung vào ba nhóm mục tiêu gồm thúc đẩy công nghiệp xanh và kinh tế tuần hoàn; nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển chuỗi giá trị bền vững; đồng thời hoàn thiện chính sách công nghiệp và tăng cường năng lực thể chế.
Đến nay, chương trình đã hỗ trợ 10 khu công nghiệp cùng 159 doanh nghiệp tham gia chuyển đổi. Quá trình đánh giá xác định hơn 2.000 cơ hội nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên, triển khai trên 1.000 giải pháp thực tế, huy động hơn 32 triệu USD đầu tư và mang lại khoảng 7,6 triệu USD giá trị tiết kiệm mỗi năm cho doanh nghiệp.
Theo đại diện UNIDO, những kết quả này cho thấy mô hình khu công nghiệp sinh thái không chỉ góp phần giảm tác động môi trường mà còn cải thiện hiệu quả sản xuất, tiết giảm chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
Riêng tại Đồng Nai, Khu công nghiệp Amata đã tham gia chương trình GEIPP và tích lũy nhiều kinh nghiệm về cộng sinh công nghiệp, tiết kiệm năng lượng cũng như tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Những mô hình này được kỳ vọng sẽ tiếp tục được nhân rộng trong thời gian tới.
UNIDO cũng nhận định quá trình chuyển đổi sang khu công nghiệp sinh thái sẽ giúp Đồng Nai nâng cao chất lượng thu hút FDI, khi ngày càng nhiều tập đoàn đa quốc gia ưu tiên lựa chọn các địa điểm sản xuất có khả năng đáp ứng yêu cầu ESG và giảm phát thải trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Xu hướng này càng trở nên rõ nét khi các cơ chế như Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) của Liên minh châu Âu cùng các quy định công bố phát thải tại nhiều thị trường lớn đang từng bước trở thành tiêu chuẩn bắt buộc đối với hoạt động sản xuất.
Lãnh đạo DNIEZA kỳ vọng với sự đồng hành của Chính phủ, các bộ, ngành, UNIDO và cộng đồng doanh nghiệp, Đồng Nai sẽ từng bước hình thành hệ sinh thái công nghiệp xanh có sức cạnh tranh cao, đồng thời gia tăng số lượng khu công nghiệp đạt chứng nhận sinh thái theo mục tiêu của Kế hoạch 76.
Nếu hoàn thành lộ trình này, Đồng Nai không chỉ góp phần thực hiện cam kết phát thải ròng bằng "0" vào năm 2050 của Việt Nam mà còn củng cố vị thế là trung tâm công nghiệp hiện đại, trở thành điểm đến hấp dẫn của các dòng vốn đầu tư xanh trong giai đoạn phát triển mới.
