Trao quyền tự quyết cho đơn vị sự nghiệp công
Bộ Nội vụ vừa hoàn tất hồ sơ dự thảo Luật Viên chức (sửa đổi) gửi Bộ Tư pháp thẩm định, dự kiến trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10. Điểm nhấn quan trọng của dự thảo là tăng quyền tự chủ cho các đơn vị sự nghiệp công lập, tiến tới xóa bỏ cơ chế “xin - cho” biên chế, đồng thời mở rộng tuyển dụng linh hoạt và tạo điều kiện cho khu vực tư nhân tham gia cung ứng dịch vụ công minh bạch, cạnh tranh.
Theo dự thảo, các đơn vị sự nghiệp công lập sẽ được phân loại theo hai tiêu chí: tính chất nhiệm vụ (dịch vụ công thiết yếu hay không thiết yếu) và mức độ tự chủ tài chính. Với các đơn vị đạt mức tự chủ cao, người đứng đầu được giao toàn quyền về tổ chức, nhân sự và tài chính, từ bổ nhiệm lãnh đạo, quyết định số lượng biên chế đến ký hợp đồng trực tiếp với chuyên gia, nhà khoa học, nhân tài. Nguyên tắc “tự chủ càng cao, quyền càng lớn” đi kèm với yêu cầu trách nhiệm giải trình, đảm bảo minh bạch trong hoạt động.
Để tạo động lực làm việc, các đơn vị có nguồn thu sẽ phải xây dựng quy chế chi tiêu nội bộ, qua đó chi trả thu nhập tăng thêm cho viên chức một cách công bằng, khuyến khích nâng cao chất lượng dịch vụ. Song song với đó, cơ chế tuyển dụng cũng được đổi mới, không chỉ qua thi tuyển hay xét tuyển như trước, mà có thể ký hợp đồng trực tiếp với nhân lực chất lượng cao, tiếp nhận chuyên gia từ khu vực ngoài công lập. Viên chức được phép tham gia hoạt động nghề nghiệp tại tổ chức tư nhân hoặc ký hợp đồng ngoài cơ quan chủ quản, miễn không vi phạm đạo đức nghề nghiệp hay gây xung đột lợi ích.
Những cải cách này nhằm khắc phục hạn chế của Luật Viên chức 2010 và sửa đổi 2019, vốn chủ yếu phân loại theo mức độ tự chủ tài chính mà chưa tính đến tính chất nhiệm vụ. Đồng thời, quy định tuyển dụng còn cứng nhắc, thủ tục rườm rà, chưa đủ sức hút và giữ chân nhân tài, khiến khu vực sự nghiệp công lập vẫn nặng nề, thiếu cơ chế để xã hội hóa dịch vụ công không thiết yếu, tận dụng nguồn lực từ doanh nghiệp và tổ chức tư nhân.
Xóa bỏ hình thức thăng hạng, gắn thu nhập với hiệu quả
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là việc bãi bỏ cơ chế thăng hạng chức danh nghề nghiệp, vốn bị đánh giá hình thức và không phản ánh hiệu quả công việc. Thay thế cho quy trình xét nâng hạng, viên chức sẽ được quản lý theo vị trí việc làm và kết quả đầu ra, lương và thu nhập gắn trực tiếp với hiệu quả thực tế. Bộ Nội vụ kỳ vọng cách tiếp cận mới sẽ tạo động lực phấn đấu, thay vì gắn bó với những thủ tục thăng hạng nhưng nhiệm vụ không thay đổi.
Dự thảo cũng bổ sung cơ chế bảo vệ viên chức khi tham gia đổi mới, sáng tạo nhưng chưa thành công. Trường hợp rủi ro, họ có thể được miễn hoặc giảm trách nhiệm, nhằm khuyến khích mạnh dạn thử nghiệm, nghiên cứu, tránh tâm lý e ngại thất bại. Ngoài ra, viên chức được phép góp vốn, tham gia quản lý và điều hành doanh nghiệp, nhất là trong thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học, công nghệ.
Song song, luật mới đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số trong quản lý viên chức. Hệ thống dữ liệu sẽ được kết nối, liên thông trên toàn quốc thay cho hồ sơ giấy thủ công, giúp giảm chi phí, hạn chế sai sót và nâng cao hiệu quả giám sát. Người đứng đầu đơn vị sự nghiệp công lập cũng phải chịu trách nhiệm toàn diện về nhân lực, tài chính, cơ sở vật chất, đồng thời công khai việc giải quyết thủ tục hành chính, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân và doanh nghiệp.
