Đơn giản hóa thủ tục nông nghiệp: Không để khoảng trống trong khâu hậu kiểm

Việc cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường được các đại biểu Quốc hội đánh giá là cần thiết, song quá trình này phải đi cùng cơ chế hậu kiểm đủ mạnh, quản lý theo mức độ rủi ro và bảo đảm nguồn lực cho địa phương khi được phân quyền.

Chiều 12/8/2026, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội thảo luận về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật liên quan đến thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp, môi trường.

Theo tờ trình, dự án Luật dự kiến sửa đổi, bổ sung 8 luật nhằm cắt giảm 40 thủ tục hành chính, đơn giản hóa 12 thủ tục và loại bỏ 40 điều kiện kinh doanh. Đồng thời, 4 luật được sửa đổi để phân quyền 24 thủ tục hành chính thuộc thẩm quyền của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh.

Các đại biểu cho rằng định hướng chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm yêu cầu cấp phép và tăng trách nhiệm tự công bố sẽ giúp doanh nghiệp giảm chi phí, rút ngắn thời gian thực hiện thủ tục. Tuy nhiên, cải cách không đồng nghĩa với giảm kiểm soát, đặc biệt trong những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chất lượng nông sản, sức khỏe cộng đồng và môi trường.

Đại biểu Lê Minh Nam (Cần Thơ) đề nghị tiếp tục rà soát các thủ tục ngay trong quá trình xây dựng luật. Với những thông tin mà cơ quan quản lý đã có hoặc có thể xác thực thông qua hệ thống dữ liệu liên thông, Nhà nước nên chủ động khai thác thay vì yêu cầu người dân, doanh nghiệp nộp lại giấy tờ.

Đại biểu cũng đặt vấn đề về việc duy trì một số thủ tục đối với hàng mẫu phân bón phục vụ nghiên cứu, hàng nhập khẩu số lượng nhỏ khi dữ liệu hải quan và khai báo điện tử đã có thể hỗ trợ kiểm soát. Bên cạnh đó, cần nghiên cứu mở rộng việc cấp chứng nhận điện tử và tích hợp dữ liệu đối với một số loại giấy chứng nhận trong lĩnh vực chăn nuôi, bảo vệ thực vật.

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi (Vĩnh Long) đánh giá cao việc dự thảo luật thúc đẩy phân cấp, chuyển mạnh sang hậu kiểm và kéo dài thời hạn hiệu lực của một số giấy phép. Tuy nhiên, theo đại biểu, vật tư nông nghiệp có ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng sản phẩm, thu nhập của nông dân và sức khỏe người dân nên phải được kiểm soát bằng một cơ chế hậu kiểm thực chất.

Cùng quan điểm, đại biểu Nguyễn Đặng Ân (Lạng Sơn) cho rằng mức độ kiểm soát cần được thiết kế dựa trên rủi ro. Những lĩnh vực rủi ro thấp có thể mạnh dạn đơn giản hóa, nhưng với nhóm có khả năng gây tác động lớn đến sản xuất, sức khỏe và môi trường thì việc giảm tiền kiểm phải đi cùng công cụ hậu kiểm tương ứng.

Đại biểu Thạch Phước Bình (Vĩnh Long) đề nghị làm rõ tiêu chí xác định rủi ro, đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra định kỳ, kiểm tra đột xuất, đình chỉ, thu hồi và công khai các trường hợp vi phạm. Theo đại biểu, việc loại bỏ điều kiện hành chính đối với giống và vật tư nông nghiệp không được đồng nghĩa với việc hạ thấp các yêu cầu kỹ thuật cần thiết.

Một vấn đề khác được nhiều đại biểu nhấn mạnh là nguồn lực khi phân cấp. Đại biểu Dương Khắc Mai (Lâm Đồng) cho rằng chuyển thẩm quyền từ Trung ương về địa phương phải đồng thời chuyển giao trách nhiệm, dữ liệu, nhân lực, thiết bị và kinh phí. Với các thủ tục chuyên ngành, năng lực thực hiện không chỉ phụ thuộc vào số lượng cán bộ mà còn cần phòng thử nghiệm, hạ tầng số, dữ liệu nền và khả năng phối hợp giữa các cơ quan.

Theo đại biểu, trước khi giao nhiệm vụ, cần xác định rõ điều kiện tối thiểu mà địa phương phải đáp ứng, đồng thời có kế hoạch bàn giao hồ sơ, dữ liệu, phần mềm và tổ chức đào tạo. Các tiêu chuẩn, quy trình và cơ sở dữ liệu cũng cần được thống nhất trên toàn quốc để tránh tình trạng mỗi địa phương thực hiện một cách khác nhau.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu các ý kiến liên quan đến hậu kiểm, chuyển đổi số và năng lực thực hiện của địa phương. Dự thảo đã thiết kế các phương thức quản lý thay thế đối với những thủ tục được bãi bỏ hoặc phân quyền, đồng thời gắn với thanh tra, kiểm tra và kết nối cơ sở dữ liệu.

Đối với cơ chế tự công bố, dự thảo cũng xác định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm tính chính xác của thông tin, lưu giữ hồ sơ và cung cấp tài liệu chứng minh khi cơ quan quản lý yêu cầu. Đây được xem là cơ sở để phục vụ truy xuất, giám sát và hậu kiểm.

Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết khi triển khai phân cấp, địa phương cần được bảo đảm về cơ sở vật chất, đội ngũ và quy trình hướng dẫn. Bộ có thể hỗ trợ về nhân lực và hướng dẫn; trường hợp phát sinh nhu cầu kinh phí, cơ quan quản lý sẽ báo cáo Chính phủ, Thủ tướng để có phương án xử lý theo quy định về đầu tư công.

Như vậy, điểm cốt lõi của quá trình cải cách không chỉ nằm ở số lượng thủ tục được cắt giảm mà còn ở khả năng chuyển đổi phương thức quản lý. Phân cấp chỉ phát huy hiệu quả khi đi cùng nguồn lực, còn giảm tiền kiểm chỉ thực sự tạo thuận lợi cho doanh nghiệp nếu được thay thế bằng hệ thống hậu kiểm minh bạch, dựa trên rủi ro và đủ sức bảo vệ sản xuất, người tiêu dùng và môi trường.