Đề xuất miễn thuế nhập khẩu một số mặt hàng xăng dầu nhằm ổn định thị trường

Trong bối cảnh tình hình địa chính trị tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp, Bộ Tài chính đang xây dựng dự thảo Nghị định điều chỉnh thuế suất thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với một số mặt hàng xăng dầu cùng các nguyên liệu đầu vào phục vụ sản xuất nhiên liệu.

Theo hồ sơ đã được gửi sang Bộ Tư pháp để thẩm định, cơ quan này cho rằng nếu xung đột tại khu vực Trung Đông kéo dài, thị trường năng lượng thế giới có thể chịu tác động mạnh, khiến nguồn cung xăng dầu bị thu hẹp và giá cả có nguy cơ tăng cao.

Để giảm thiểu rủi ro cho thị trường trong nước, Bộ Tài chính đề xuất điều chỉnh mạnh thuế nhập khẩu đối với nhiều sản phẩm xăng dầu. Cụ thể, thuế suất MFN đối với xăng động cơ không pha chì, bao gồm các loại phổ biến như RON 95, cùng các nguyên liệu dùng để pha chế xăng dự kiến giảm từ 10% xuống còn 0%. Đối với dầu diesel và nhiên liệu dùng cho máy bay, mức thuế nhập khẩu cũng được đề xuất hạ từ 7% về 0%.

Không chỉ các mặt hàng xăng dầu thành phẩm, một số nguyên liệu quan trọng phục vụ sản xuất và pha chế nhiên liệu như naphtha, reformate hay condensate cũng nằm trong danh sách được cân nhắc giảm thuế nhập khẩu xuống mức 0%. Theo Bộ Tài chính, việc điều chỉnh này nhằm tạo thêm dư địa cho các doanh nghiệp chủ động tìm kiếm nguồn cung nguyên liệu trên thị trường quốc tế trong bối cảnh chuỗi cung ứng năng lượng có nguy cơ bị gián đoạn.

Tuy nhiên, việc giảm thuế nhập khẩu cũng đồng nghĩa với việc ngân sách nhà nước có thể giảm nguồn thu. Căn cứ theo kim ngạch nhập khẩu xăng dầu dự kiến trong năm 2025, Bộ Tài chính ước tính việc áp dụng mức thuế mới có thể khiến ngân sách giảm thu khoảng 1.024 tỷ đồng. Dù vậy, cơ quan này cho rằng tác động tài chính là chấp nhận được nếu đổi lại có thể bảo đảm nguồn cung năng lượng ổn định cho nền kinh tế.

Theo kế hoạch, nghị định sau khi được ban hành sẽ có hiệu lực ngay từ thời điểm ký và dự kiến áp dụng đến hết ngày 30/4. Trong trường hợp tình hình thị trường tiếp tục diễn biến phức tạp, Bộ Công Thương có thể đề xuất kéo dài thời gian thực hiện để Bộ Tài chính trình Chính phủ xem xét.

Bộ Tài chính đánh giá căng thẳng giữa Mỹ, Israel và Iran đang gây ảnh hưởng đáng kể đến thị trường năng lượng toàn cầu. Một trong những yếu tố rủi ro lớn nhất là khả năng gián đoạn hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải được xem như “yết hầu” của dòng chảy dầu mỏ thế giới. Nếu khu vực này bị phong tỏa, khoảng 20 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ Trung Đông có thể không thể đến được các nhà máy lọc dầu, đặc biệt tại khu vực châu Á.

Hệ quả là nhiều nhà máy lọc dầu trong khu vực buộc phải giảm công suất vận hành hoặc sử dụng nguồn dự trữ dầu thô để duy trì hoạt động. Trong bối cảnh đó, các doanh nghiệp cũng có xu hướng hạn chế xuất khẩu sản phẩm xăng dầu, khiến nguồn cung trên thị trường quốc tế bị thu hẹp và giá nhiên liệu có xu hướng tăng mạnh.

Tác động này không chỉ dừng lại ở thị trường quốc tế mà còn có thể lan sang Việt Nam. Một số nhà máy lọc dầu trong nước có nguy cơ gặp khó khăn nếu nguồn dầu thô nhập khẩu bị thiếu hụt, thậm chí có thể phát sinh rủi ro trong việc thực hiện các hợp đồng cung ứng đã ký trước đó.

Hiện nay, phần lớn xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam có xuất xứ từ các quốc gia thuộc ASEAN và Hàn Quốc, nơi các mặt hàng này được hưởng thuế suất 0% nhờ các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu bị thu hẹp, việc mua xăng dầu thành phẩm từ các thị trường này đang trở nên khó khăn hơn.

Do đó, Bộ Tài chính cho rằng việc hạ thuế nhập khẩu MFN xuống 0% sẽ giúp các doanh nghiệp đầu mối có thêm động lực mở rộng tìm kiếm nguồn cung từ những thị trường chưa có hiệp định thương mại tự do với Việt Nam. Đây được xem là giải pháp nhằm tăng tính linh hoạt cho hoạt động nhập khẩu, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Số liệu từ Cục Hải quan cho thấy trong năm vừa qua, Việt Nam nhập khẩu khoảng 9,9 triệu tấn xăng dầu thành phẩm với tổng kim ngạch hơn 6,8 tỷ USD. Trong cơ cấu nhập khẩu, dầu diesel chiếm tỷ trọng lớn nhất với giá trị khoảng 3,3 tỷ USD. Tiếp theo là xăng với kim ngạch khoảng 1,6 tỷ USD, nhiên liệu bay đạt khoảng 1,5 tỷ USD và dầu mazut khoảng 0,4 tỷ USD. Các thị trường cung cấp chính bao gồm Hàn Quốc, Singapore, Trung Quốc và Malaysia.

Bên cạnh xăng dầu thành phẩm, Việt Nam cũng nhập khẩu hơn 14,1 triệu tấn dầu thô với tổng trị giá trên 7,7 tỷ USD. Trong số các đối tác cung cấp, Kuwait hiện là nguồn cung lớn nhất, chiếm khoảng 80% lượng dầu thô nhập khẩu của Việt Nam. Những con số này cho thấy mức độ phụ thuộc đáng kể của thị trường năng lượng trong nước vào nguồn cung từ bên ngoài, càng làm nổi bật tầm quan trọng của các giải pháp chính sách nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định trong bối cảnh thị trường thế giới biến động.