Trong quá trình xây dựng dự toán ngân sách nhà nước (NSNN) năm 2027, Bộ Tài chính yêu cầu các bộ, ngành và địa phương tiếp tục thực hiện nguyên tắc quản lý tài chính chặt chẽ, tiết kiệm và hiệu quả. Theo văn bản hướng dẫn mới được ban hành, việc đánh giá kết quả thực hiện ngân sách năm 2026 sẽ là cơ sở để xây dựng kế hoạch tài chính cho năm tiếp theo theo hướng nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công, hạn chế tối đa tình trạng đầu tư dàn trải và lãng phí.
Một trong những định hướng xuyên suốt là cơ cấu lại chi NSNN theo hướng giảm dần tỷ trọng chi thường xuyên, đồng thời tăng chi cho đầu tư phát triển. Cùng với đó, ngân sách trung ương tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong điều tiết nguồn lực, trong khi ngân sách địa phương được tăng cường tính chủ động để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội tại từng địa bàn. Nguồn lực tài chính sẽ được ưu tiên cho các nhiệm vụ chính trị trọng yếu, các chương trình mục tiêu quốc gia, chính sách an sinh xã hội cũng như nhu cầu điều chỉnh tiền lương khu vực công trong thời gian tới.
Để bảo đảm kỷ luật tài khóa, Bộ Tài chính yêu cầu các cơ quan, đơn vị rà soát kỹ lưỡng các khoản chi, cắt giảm những nhiệm vụ không còn phù hợp hoặc chưa thực sự cần thiết. Đối với các đơn vị sự nghiệp công lập có nguồn thu ổn định, ngân sách sẽ từng bước giảm hỗ trợ trực tiếp, thay vào đó thúc đẩy cơ chế đặt hàng và đấu thầu cung cấp dịch vụ công nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động.
Trong lĩnh vực đầu tư công, yêu cầu được đặt ra là kế hoạch vốn năm 2027 phải phù hợp với khả năng cân đối của NSNN, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và giữ vững an toàn nợ công. Các bộ, ngành, địa phương phải xây dựng nhu cầu vốn sát với khả năng triển khai và giải ngân thực tế, đồng thời thực hiện nghiêm nguyên tắc tiết kiệm, chống thất thoát, tránh tình trạng phân tán nguồn lực.
Bên cạnh mục tiêu sử dụng hiệu quả vốn ngân sách, Chính phủ cũng kỳ vọng đầu tư công tiếp tục đóng vai trò “vốn mồi”, tạo động lực thu hút nguồn lực từ khu vực tư nhân và các thành phần kinh tế khác. Việc đẩy mạnh hợp tác công tư được xem là giải pháp quan trọng nhằm mở rộng quy mô đầu tư, gia tăng hiệu ứng lan tỏa và nâng cao tính bền vững của các dự án phát triển.
Đáng chú ý, kế hoạch đầu tư công giai đoạn tới yêu cầu giảm tối thiểu 30% số lượng dự án sử dụng vốn ngân sách trung ương so với giai đoạn 2021 - 2025. Nguồn vốn sẽ được tập trung cho các công trình trọng điểm, bảo đảm tính đồng bộ và đẩy nhanh tiến độ đưa dự án vào khai thác. Việc bố trí vốn cũng phải tuân thủ chặt chẽ tổng mức đầu tư đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt.
Để tránh tình trạng dàn trải nguồn lực, Bộ Tài chính quy định rõ thứ tự ưu tiên trong phân bổ vốn. Trước hết là các dự án đầu tư công đặc biệt, công trình khẩn cấp, chương trình mục tiêu quốc gia và dự án quan trọng quốc gia. Tiếp đến là các khoản hoàn trả vốn ứng trước, thanh toán cho dự án đã hoàn thành nhưng chưa được bố trí đủ vốn, các chương trình sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi nước ngoài. Chỉ sau khi đáp ứng đầy đủ các nhiệm vụ cấp thiết, nguồn vốn còn lại mới được xem xét dành cho các dự án khởi công mới có sức lan tỏa lớn và khả năng tạo đột phá phát triển.
Đối với ngân sách địa phương, các tỉnh, thành phố được yêu cầu tập trung nguồn lực xử lý dứt điểm nợ đọng xây dựng cơ bản, thu hồi vốn ứng trước và bố trí đủ vốn cho các dự án đã hoàn thành trước năm 2027. Sau khi bảo đảm các nhiệm vụ bắt buộc này, địa phương mới được phân bổ vốn cho các dự án mới đáp ứng đầy đủ thủ tục đầu tư.
Ngoài ra, nguồn thu từ xổ số kiến thiết sẽ tiếp tục được ưu tiên cho giáo dục, đào tạo, y tế công lập và chương trình xây dựng nông thôn mới. Phần kinh phí còn lại mới được sử dụng cho các dự án ứng phó biến đổi khí hậu hoặc những công trình quan trọng khác. Tương tự, toàn bộ nguồn thu từ hoạt động casino phải được dành cho đầu tư phát triển, trong đó giáo dục và y tế vẫn là các lĩnh vực ưu tiên hàng đầu.
