Đặt nền móng pháp lý mới cho thị trường hàng hóa phái sinh

Chính phủ vừa ban hành Nghị quyết số 220/NQ-CP ngày 7/8/2026, thông qua chính sách xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và thống nhất tên gọi của dự án luật. Đây là bước tiến quan trọng trong quá trình hình thành đạo luật chuyên ngành, lần đầu tiên điều chỉnh một cách thống nhất và toàn diện các hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam.

Dự án luật dự kiến bao quát nhiều nội dung, từ phạm vi điều chỉnh, sản phẩm, phương thức giao dịch, chủ thể tham gia đến hạ tầng thị trường, thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và các giao dịch có yếu tố nước ngoài. Thay vì chủ yếu tập trung vào quản lý, định hướng mới đặt mục tiêu xây dựng một thị trường vừa an toàn, minh bạch vừa có khả năng tạo động lực phát triển.

Một trọng tâm của chính sách là hình thành khuôn khổ pháp lý thống nhất, hạn chế sự chồng chéo giữa quy định về giao dịch hàng hóa phái sinh với pháp luật trong các lĩnh vực như chứng khoán, ngân hàng và ngoại hối. Việc xác định rõ phạm vi điều chỉnh, nguyên tắc áp dụng và vai trò của từng chủ thể sẽ tạo cơ sở để thị trường phát triển đồng bộ hơn.

Cùng với hoàn thiện pháp lý, Chính phủ định hướng tăng cường mối liên kết giữa thị trường phái sinh và thị trường hàng hóa cơ sở. Hàng hóa thực sẽ tạo nền tảng cho các giao dịch phái sinh, trong khi công cụ phái sinh giúp doanh nghiệp và nhà sản xuất chủ động ứng phó với biến động giá. Sự tương hỗ này được kỳ vọng góp phần cải thiện thanh khoản, nâng cao hiệu quả hình thành giá và đáp ứng tốt hơn nhu cầu phòng ngừa rủi ro.

Hạ tầng thị trường cũng là một nội dung quan trọng trong quá trình xây dựng luật. Các cơ chế về giao dịch, thanh toán bù trừ, ký quỹ và quản lý tài sản bảo đảm sẽ được hoàn thiện theo hướng an toàn, đồng bộ và tiệm cận thông lệ quốc tế. Cùng với đó, hệ thống kho bãi, quản lý hàng hóa, chứng thư kho và các giải pháp số hóa sẽ được phát triển để tăng kết nối giữa giao dịch phái sinh với hàng hóa thực tế.

Đáng chú ý, dự án luật hướng tới phương thức quản lý mang tính kiến tạo, khuyến khích đổi mới sáng tạo và giảm chi phí tuân thủ. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) được nghiên cứu để áp dụng đối với những sản phẩm, công nghệ và mô hình giao dịch mới. Qua đó, thị trường có thêm không gian thử nghiệm các phương thức kinh doanh hiện đại nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ giám sát rủi ro.

Bên cạnh đó, chất lượng của các chủ thể tham gia thị trường sẽ được chú trọng thông qua việc chuẩn hóa yêu cầu về năng lực tài chính và quản trị. Cơ chế chứng chỉ hành nghề cũng được nghiên cứu nhằm góp phần hình thành đội ngũ nhân sự chuyên nghiệp, nâng cao trách nhiệm và tính minh bạch trong hoạt động giao dịch.

Một mục tiêu dài hạn khác là tăng cường hội nhập quốc tế. Luật dự kiến tạo cơ sở pháp lý cho các giao dịch xuyên biên giới, giao dịch có yếu tố nước ngoài, đồng thời nghiên cứu khả năng niêm yết chéo và liên thông giữa các thị trường. Đây sẽ là điều kiện để những mặt hàng thế mạnh của Việt Nam như cà phê, cao su và nông sản tiếp cận sâu hơn với thị trường khu vực và thế giới.

Việc xây dựng thị trường phái sinh vì thế không chỉ nhằm bổ sung thêm một kênh giao dịch tài chính mà còn hướng tới hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa. Khi có thêm công cụ phòng ngừa biến động giá và tiếp cận hệ thống hình thành giá quốc tế, doanh nghiệp Việt Nam có thể nâng cao năng lực quản trị rủi ro và chủ động hơn trong hoạt động thương mại.

Trên cơ sở 5 nhóm chính sách đã được thông qua, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành hoàn thiện dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh. Mục tiêu là hình thành một hệ sinh thái giao dịch hiện đại, minh bạch, an toàn và đủ sức hỗ trợ doanh nghiệp, đồng thời nâng cao vị thế của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.