Khi dữ liệu chưa thực sự được “liên thông”
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là đột phá chiến lược của quốc gia. Trong đó, Đề án 06 được xem là nền tảng quan trọng để xây dựng hệ thống dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử thống nhất, hướng tới hình thành chính quyền số và xã hội số.
Thời gian qua, nhiều địa phương tại Thanh Hóa đã đẩy mạnh triển khai các nhiệm vụ chuyển đổi số và đạt được những kết quả tích cực. Tại phường Trúc Lâm, 100% hồ sơ thủ tục hành chính được tiếp nhận trực tuyến mức độ 3, 4; tỷ lệ giải quyết đúng và trước hạn đạt 99,62%. Ở xã Sao Vàng, hơn 88% người dân đã có tài khoản định danh điện tử VNeID; tỷ lệ thanh toán trực tuyến trong giải quyết thủ tục hành chính đạt gần 100%.
Những con số này cho thấy chuyển đổi số đang từng bước đi vào hoạt động quản lý và đời sống. Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khoảng cách không nhỏ.
Không ít người dân vẫn gặp tình trạng nộp hồ sơ trực tuyến nhưng sau đó phải bổ sung giấy tờ bản giấy hoặc trực tiếp đối chiếu thông tin. Trong một số lĩnh vực như đất đai, hộ tịch hay bảo hiểm, dữ liệu giữa các ngành chưa được kết nối đồng bộ, khiến việc chia sẻ và khai thác thông tin còn hạn chế.
Thực tế đó cho thấy nhiều nơi vẫn đang dừng ở mức “tin học hóa” quy trình cũ, thay vì chuyển đổi thực sự dựa trên dữ liệu.
Tại hội nghị triển khai các nhiệm vụ của Nghị quyết 57 và Đề án 06 mới đây, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa Nguyễn Hoài Anh yêu cầu các ngành, địa phương tập trung tháo gỡ khó khăn, bảo đảm tiến độ và chất lượng thực hiện; đồng thời nhấn mạnh yêu cầu phải nâng cao hiệu quả khai thác, liên thông dữ liệu, tránh tình trạng triển khai hình thức, thiếu đồng bộ.
Đây cũng là điểm nghẽn lớn của chuyển đổi số hiện nay. Bởi cốt lõi của quá trình này không nằm ở số lượng phần mềm hay tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, mà ở khả năng thay đổi phương thức quản trị dựa trên dữ liệu.
Khi dữ liệu được kết nối thực chất, người dân sẽ không phải kê khai đi kê khai lại nhiều lần; cơ quan quản lý cũng có thể chuyển từ tư duy xử lý thủ tục sang chủ động phục vụ và dự báo. Ngược lại, nếu mỗi cơ quan vẫn giữ dữ liệu như một “kho riêng”, chuyển đổi số sẽ khó tạo ra thay đổi thực chất.
Đưa chuyển đổi số đi vào thực chất
Tại Thanh Hóa, triển khai Nghị quyết 57 và Đề án 06 không chỉ là nhiệm vụ hành chính mà còn là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh và hiện đại hóa quản trị địa phương.
Là tỉnh có quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và nhu cầu quản lý ngày càng phức tạp, Thanh Hóa đang chịu áp lực lớn trong cải cách hành chính, quản lý dân cư, đất đai, đầu tư và an sinh xã hội. Trong bối cảnh đó, dữ liệu số có thể trở thành nguồn lực phát triển mới nếu được khai thác hiệu quả.
Thời gian qua, nhiều tiện ích số đã từng bước đi vào cuộc sống như khám chữa bệnh bằng căn cước công dân gắn chip, thanh toán không dùng tiền mặt, chi trả an sinh qua tài khoản hay xử lý văn bản điện tử trên môi trường mạng. Một số địa phương đạt tỷ lệ số hóa hồ sơ và thanh toán trực tuyến ở mức cao.
Tuy nhiên, thách thức lớn nhất hiện nay không hẳn nằm ở hạ tầng công nghệ mà ở “nút thắt mềm” gồm tư duy quản trị và chất lượng nhân lực số.
Ở nhiều nơi, tâm lý ngại thay đổi, thói quen xử lý công việc theo cách cũ vẫn tồn tại. Chuyển đổi số đôi khi vẫn bị hiểu đơn giản là xây dựng thêm phần mềm hoặc tăng tỷ lệ hồ sơ trực tuyến, thay vì tạo thuận lợi thực sự cho người dân và doanh nghiệp.
Bên cạnh đó, khoảng cách số giữa khu vực thành thị với miền núi, vùng sâu, vùng xa cũng đặt ra nhiều thách thức. Một bộ phận người dân còn hạn chế kỹ năng số, chưa quen sử dụng dịch vụ công trực tuyến hoặc còn lo ngại về an toàn thông tin trên môi trường mạng.
Tại hội nghị triển khai Nghị quyết 57 và Đề án 06, lãnh đạo tỉnh cũng yêu cầu các địa phương lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm của chuyển đổi số, tránh chạy theo thành tích hoặc hình thức trong quá trình thực hiện.
Yêu cầu này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh nhiều địa phương hiện nay đạt tỷ lệ số hóa hồ sơ rất cao, nhưng hiệu quả khai thác dữ liệu phục vụ điều hành, dự báo và phát triển kinh tế vẫn chưa tương xứng.
Để chuyển đổi số không dừng lại ở khẩu hiệu hay những báo cáo thành tích, điều quan trọng là phải chuyển từ tư duy “làm cho có” sang tư duy phục vụ thực chất. Dữ liệu dân cư cần được kết nối hiệu quả với dữ liệu đất đai, đầu tư, y tế, giáo dục để phục vụ điều hành theo thời gian thực và hỗ trợ hoạch định chính sách.
Trong cuộc đua chuyển đổi số hiện nay, lợi thế sẽ không thuộc về địa phương có nhiều báo cáo đẹp hơn, mà thuộc về nơi tạo được giá trị thực cho người dân và doanh nghiệp. Đó cũng là thước đo rõ nhất cho hiệu quả của Nghị quyết 57 và Đề án 06 trong thực tiễn.
