Nằm giữa vùng đồi núi trùng điệp của miền Tây xứ Nghệ, cây sanh cổ thụ tại xóm Kẻ Mui (xã Giai Xuân, tỉnh Nghệ An) từ lâu đã trở thành biểu tượng sinh thái độc đáo của địa phương. Theo nhiều bậc cao niên, cây đã tồn tại hơn 1.000 năm, chứng kiến biết bao thăng trầm của vùng đất này.
Điểm đặc biệt làm nên danh tiếng của cây di sản là bộ rễ khí sinh đồ sộ, chằng chịt buông rủ, ôm trọn những khối đá tự nhiên tạo nên dáng thế “mâm xôi con gà” độc nhất vô nhị. Hai khối đá lớn nằm song song phía dưới, cách nhau khoảng 30cm, nâng đỡ khối đá phía trên, tạo thành một thế cân bằng tự nhiên đầy ấn tượng. Trải qua hàng trăm năm phát triển, hệ thống rễ và các khối đá hòa quyện thành một thể thống nhất, tạo nên hình dáng kỳ thú hiếm thấy.
Hội tụ đầy đủ các yếu tố “cổ - kỹ - mỹ”, cây sanh được ví như một kiệt tác bonsai thiên tạo khổng lồ. Từ thân và những cành lớn, hàng trăm rễ phụ buông xuống như những dòng thác, bám chặt vào các khối đá và cắm sâu xuống lòng đất. Chính hệ thống rễ đặc biệt này đã giúp cây luôn hiên ngang đứng vững trước những trận bão lớn, lốc xoáy và sự khắc nghiệt của thời tiết.
Bước dưới tán cây là một không gian mát rượi với những cành cây đan xen, uốn lượn mềm mại như hình ảnh “phượng múa, rồng bay”, tạo nên vẻ đẹp vừa hùng vĩ vừa cổ kính. Dù mọc trên vị trí có cao trình hơn 6m so với mặt đất, cây vẫn sinh trưởng khỏe mạnh, thể hiện sức sống bền bỉ sau hàng thiên niên kỷ.
Năm 2015, cây sanh chính thức được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, khẳng định giá trị đặc biệt về sinh học, lịch sử và văn hóa của "cụ" cây.
"Theo các bậc cao niên trong làng, cây sanh đã sống hàng nghìn năm. Đây không chỉ là cây cổ thụ che bóng mát mà còn là báu vật tâm linh, là nhân chứng lịch sử của người dân Kẻ Mui. Tuổi thơ của tôi, rồi đời con, đời cháu vẫn từng ngày lớn lên bên cây sanh này. Hương ước của làng từ xưa đã quy định không ai được tự ý chặt lá, bẻ cành. Mọi người đều có ý thức chung tay bảo vệ để lưu giữ cho thế hệ mai sau." Ông Nguyễn Văn Tấn (67 tuổi, trú xã Giai Xuân) chia sẻ.
Theo ông Đào Quang Thịnh, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Giai Xuân, chính quyền địa phương luôn đặc biệt quan tâm đến công tác bảo tồn cây di sản. Sau khi được công nhận là Cây Di sản Việt Nam, địa phương đã đầu tư tôn tạo khu vực này, xây dựng bờ rào bảo vệ, lập miếu thờ và từng bước hoàn thiện hạ tầng phục vụ khách tham quan.
Trong đợt ra quân trồng cây đầu năm nay, địa phương tiếp tục làm đường dẫn vào khu vực cây sanh, đồng thời trồng thêm hai hàng cây giáng hương dọc lối vào. Hằng tháng, đoàn thanh niên, các trường học và các tổ chức đoàn thể đều tổ chức dọn vệ sinh, chăm sóc cảnh quan, góp phần giữ gìn môi trường xanh, sạch, đẹp quanh cây di sản.
Không chỉ mang giá trị về sinh thái và văn hóa, cây sanh nghìn năm tuổi còn góp phần hình thành điểm du lịch sinh thái - tâm linh mới của địa phương. Theo quy hoạch đang được hoàn thiện để trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, hơn 100 ha khu vực xung quanh cây di sản sẽ được quy hoạch phát triển thành vùng du lịch tâm linh, hứa hẹn trở thành điểm đến hấp dẫn, góp phần bảo tồn di sản gắn với phát triển du lịch bền vững của Nghệ An./.
