Nhà ở vùng thiên tai phải bảo đảm độ bền tối thiểu 20 năm
Nhằm nâng cao khả năng chống chịu trước các hiện tượng thời tiết cực đoan, Bộ Xây dựng vừa ban hành văn bản hướng dẫn triển khai hợp phần hỗ trợ cải thiện nhà ở thuộc Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026-2030. Chính sách được áp dụng tại 34 tỉnh, thành phố và tập trung vào nhóm hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo cùng những gia đình sinh sống ở khu vực thường xuyên đối mặt với nguy cơ bão lũ, ngập úng và tác động của biến đổi khí hậu.
Theo hướng dẫn, các hộ được xem xét hỗ trợ phải chưa có nhà ở kiên cố hoặc đã có nhà ở nhưng chưa đáp ứng điều kiện an toàn trước ngập lụt, đặc biệt là chưa có sàn sử dụng cao hơn mức ngập thường xuyên tại khu vực cư trú. Đồng thời, các hộ này chưa từng nhận hỗ trợ từ những chương trình nhà ở khác của Nhà nước hoặc các tổ chức chính trị - xã hội.
Một trong những yêu cầu quan trọng được Bộ Xây dựng nhấn mạnh là công trình hỗ trợ phải được xây dựng trên khu đất ở hợp pháp, không xảy ra tranh chấp và không nằm trong khu vực có nguy cơ sạt lở. Bên cạnh đó, nhà ở phải đáp ứng các tiêu chuẩn về diện tích, kết cấu cũng như khả năng phòng tránh bão, lũ.
Đối với những khu vực có mức ngập lụt thường xuyên từ 2m trở lên, nhà xây mới bắt buộc phải có tối thiểu hai tầng. Trong đó, tầng một phải có diện tích sử dụng từ 30m2 trở lên, còn tầng hai hoặc sàn tránh lũ phải đạt ít nhất 15m2 và được bố trí cao hơn mực nước ngập thường xuyên. Với hộ đơn thân, diện tích tối thiểu được giảm xuống còn 18m2 đối với tầng một và 10m2 đối với tầng trên hoặc sàn tránh lũ.
Trường hợp xây dựng nhà một tầng, công trình phải kết hợp với sàn phòng tránh bão, ngập lụt. Sàn này cần có diện tích tối thiểu 15m2, được thiết kế cao hơn mức ngập thường xuyên và có lối lên xuống phù hợp. Đối với các khu vực có mức ngập dưới 2m, nhà ở vẫn có thể xây một tầng nhưng nền nhà phải được nâng cao hơn mức ngập thông thường để bảo đảm an toàn cho người dân khi xảy ra thiên tai.
Ngoài các yêu cầu về quy mô, Bộ Xây dựng cũng quy định chặt chẽ về chất lượng công trình. Các hạng mục nền móng, khung tường, mái nhà và sàn tránh lũ phải sử dụng vật liệu bảo đảm độ bền, không dùng vật liệu tạm bợ, dễ hư hỏng hoặc có nguy cơ cháy nổ. Nhà ở sau khi hoàn thành phải có tuổi thọ sử dụng tối thiểu 20 năm kể từ thời điểm được UBND cấp xã nghiệm thu đưa vào sử dụng.
Địa phương chủ động thiết kế mẫu nhà phù hợp từng vùng
Song song với việc quy định tiêu chuẩn kỹ thuật cho nhà ở, Bộ Xây dựng cũng làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, địa phương trong quá trình triển khai chính sách. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là đơn vị chủ trì thực hiện chương trình, trong khi Bộ Xây dựng phối hợp cùng các bộ, ngành liên quan tổ chức giám sát và đánh giá kết quả thực hiện.
Tại địa phương, UBND các tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương sẽ chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm tra tiến độ và tổng hợp kết quả triển khai. Các địa phương đồng thời phải lập, phê duyệt đề án và gửi về Bộ Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, tổng hợp.
Đáng chú ý, Bộ Xây dựng yêu cầu các tỉnh chỉ đạo cơ quan chuyên môn nghiên cứu, thiết kế tối thiểu ba mẫu nhà ở phòng chống bão, lũ phù hợp với điều kiện tự nhiên, tập quán sinh hoạt và đặc điểm văn hóa của từng địa phương. Các mẫu nhà này phải kèm theo dự toán kinh phí và danh mục vật liệu cơ bản để người dân tham khảo trong quá trình xây dựng.
Ở cấp cơ sở, UBND cấp xã có nhiệm vụ rà soát, xác định đúng đối tượng thụ hưởng, lập danh sách các hộ đủ điều kiện hỗ trợ và hướng dẫn người dân thực hiện việc xây dựng hoặc cải tạo nhà ở theo đúng quy định. Công tác kiểm tra chất lượng công trình cũng được giao cho chính quyền địa phương nhằm bảo đảm các tiêu chí về diện tích, kết cấu và khả năng chống chịu thiên tai được thực hiện đầy đủ.
Nguồn lực xã hội hóa cũng được khuyến khích huy động để tăng hiệu quả chương trình. Các tổ chức như Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam và Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh sẽ tham gia hỗ trợ người dân xây dựng nhà ở, đồng thời vận động thêm nguồn lực từ cộng đồng. Việc tận dụng vật liệu sẵn có tại địa phương cũng được khuyến khích nhằm giảm chi phí xây dựng nhưng vẫn bảo đảm chất lượng công trình.
Với những quy định cụ thể về đối tượng thụ hưởng, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế triển khai, chương trình hỗ trợ nhà ở giai đoạn mới được kỳ vọng sẽ giúp nhiều hộ dân vùng thường xuyên chịu ảnh hưởng của thiên tai có nơi ở an toàn hơn, góp phần ổn định đời sống và thúc đẩy mục tiêu giảm nghèo bền vững.
