Rà soát toàn tuyến, chuẩn bị cho giai đoạn mở rộng quy mô lớn
Trong bối cảnh nhu cầu vận tải ngày càng tăng cùng yêu cầu thúc đẩy liên kết vùng và phát triển không gian kinh tế mới, Bộ Xây dựng xác định việc nâng cấp tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông là nhiệm vụ quan trọng nhằm tạo động lực cho tăng trưởng trong giai đoạn tới. Đây được xem là trục giao thông chiến lược của cả nước, giữ vai trò kết nối các vùng kinh tế trọng điểm, đồng thời góp phần bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, mặc dù tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông đã được đầu tư và cơ bản nối thông toàn tuyến trong những năm qua, song nhiều đoạn hiện vẫn chỉ được xây dựng theo quy mô phân kỳ với 4 làn xe hạn chế. Điều này khiến năng lực khai thác chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu vận tải trong tương lai.
Để chuẩn bị cho việc mở rộng, Bộ trưởng Trần Hồng Minh yêu cầu các ban quản lý dự án và đơn vị tư vấn tiến hành rà soát tổng thể hiện trạng toàn tuyến từ Cao Bằng đến Cà Mau. Công tác đánh giá sẽ được thực hiện theo ba phân đoạn gồm Cao Bằng - Hà Nội, Hà Nội - TP.HCM và TP.HCM - Đất Mũi nhằm có cái nhìn đầy đủ về lưu lượng giao thông, quy mô đầu tư cũng như các tiêu chuẩn kỹ thuật hiện hành.
Trên cơ sở kết quả khảo sát, từng đoạn tuyến và dự án thành phần sẽ được phân tích cụ thể để xác định phạm vi đầu tư phù hợp. Bộ Xây dựng cũng thống nhất định hướng nghiên cứu mở rộng các đoạn cao tốc hiện nay từ 4 làn xe hạn chế lên 6 làn xe theo quy hoạch đã được phê duyệt. Riêng đoạn Phan Thiết - Dầu Giây sẽ được xem xét mở rộng đồng bộ nhằm tránh tình trạng "nút thắt cổ chai" trên toàn tuyến.
Theo đánh giá của Bộ Xây dựng, việc đầu tư ngay theo quy mô hoàn chỉnh sẽ giúp giảm nguy cơ phải tiếp tục mở rộng nhiều lần trong tương lai, qua đó tiết kiệm nguồn lực và hạn chế ảnh hưởng đến quá trình khai thác, vận hành tuyến đường.
Ưu tiên các đoạn có lưu lượng lớn, hướng tới hoàn thành năm 2030
Song song với việc hoàn thiện hồ sơ nghiên cứu tiền khả thi, Bộ Xây dựng yêu cầu các đơn vị liên quan tiếp tục bổ sung cơ sở pháp lý, thực tiễn và các luận cứ kinh tế để làm rõ sự cần thiết của dự án. Nội dung báo cáo phải lượng hóa được hiệu quả đầu tư thông qua các chỉ tiêu về tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm, tác động xã hội cũng như hiệu quả sử dụng nguồn lực theo tinh thần Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương.
Đối với kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026 - 2030, Bộ Xây dựng cho biết việc bố trí nguồn vốn sẽ được cân nhắc sau khi bảo đảm các nhiệm vụ ưu tiên khác, trong đó có mục tiêu hoàn thành 5.000 km đường cao tốc trên cả nước vào năm 2030.
Theo định hướng được thống nhất, các đoạn tuyến cần mở rộng sẽ được sắp xếp theo thứ tự ưu tiên dựa trên nhu cầu vận tải thực tế và khả năng cân đối nguồn lực. Những đoạn thuộc dự án cao tốc Bắc - Nam phía Đông giai đoạn 2017 - 2020 đang có lưu lượng phương tiện lớn sẽ được ưu tiên triển khai trước, với mục tiêu khởi công trong năm 2027. Các đoạn còn lại dự kiến được triển khai từ năm 2028 để tiến tới hoàn thành mở rộng toàn bộ tuyến vào năm 2030.
Đối với ba dự án đang được đầu tư theo hình thức PPP gồm Diễn Châu - Bãi Vọt, Nha Trang - Cam Lâm và Cam Lâm - Vĩnh Hảo, Bộ Xây dựng giao Cục Đường bộ Việt Nam làm việc với các nhà đầu tư BOT nhằm thống nhất phương án mở rộng phù hợp trước khi cập nhật vào báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.
Trong khi đó, các dự án thành phần đã được đầu tư bằng vốn ngân sách sẽ tiếp tục được đánh giá, so sánh giữa phương án đầu tư công và mô hình PPP để lựa chọn giải pháp hiệu quả nhất. Bộ cũng yêu cầu nghiên cứu khả năng thu phí hoàn vốn Nhà nước sau khi dự án hoàn thành.
Bên cạnh vấn đề nguồn vốn, các đơn vị chuyên môn được giao nhiệm vụ rà soát nhu cầu vận tải, tận dụng tối đa hạ tầng hiện hữu, đánh giá các cơ chế đặc thù từng áp dụng và nhận diện những khó khăn trong quá trình triển khai. Kết quả này sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách phù hợp cho giai đoạn tiếp theo, đồng thời nâng cao hiệu quả đầu tư khi thực hiện mở rộng tuyến cao tốc Bắc - Nam phía Đông trong những năm tới.
