Bước sang tháng đầu tiên của năm 2026, hoạt động xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam ghi nhận khởi đầu đầy tích cực khi duy trì đà tăng trưởng cao so với cùng kỳ năm trước. Theo số liệu ước tính từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, kim ngạch xuất khẩu toàn ngành trong tháng 1/2026 đạt khoảng 6,5 tỷ USD, tăng gần 30% so với tháng 1/2025. Kết quả này được xem là tín hiệu khả quan, tạo nền tảng cho mục tiêu tăng trưởng cả năm, trong bối cảnh kinh tế toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều bất ổn.
Đóng vai trò chủ lực trong bức tranh xuất khẩu là các thị trường châu Á, khu vực hiện chiếm hơn 45% tổng kim ngạch nông, lâm, thủy sản của Việt Nam. Không chỉ giữ vị trí dẫn đầu về quy mô, châu Á còn là thị trường có tốc độ tăng trưởng cao nhất trong tháng đầu năm, với mức tăng hơn 41% so với cùng kỳ.
Trong số các quốc gia nhập khẩu, Trung Quốc tiếp tục là đối tác lớn nhất khi chiếm 22,6% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn ngành. Đáng chú ý, xuất khẩu sang thị trường này tăng mạnh, lên tới hơn 66%, phản ánh nhu cầu tiêu thụ ổn định cũng như sự phục hồi của thương mại song phương.
Xét theo nhóm ngành hàng, cà phê tiếp tục khẳng định vị thế mũi nhọn khi kim ngạch xuất khẩu trong tháng 1/2026 đạt hơn 980 triệu USD. Mặt hàng này không chỉ duy trì sản lượng xuất khẩu tốt mà còn hưởng lợi từ giá bán tăng cao so với cùng kỳ năm trước. Theo sau là cao su, với giá trị xuất khẩu vượt 415 triệu USD, ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng về giá trị, góp phần đáng kể vào tổng kim ngạch toàn ngành.
Bên cạnh các mặt hàng truyền thống, nhóm rau quả nổi lên như điểm sáng về tốc độ tăng trưởng. Chỉ trong tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu rau quả đạt khoảng 750 triệu USD, tăng gấp đôi so với cùng kỳ năm 2025. Ngoài thị trường chủ lực là Trung Quốc, sự mở rộng và tăng trưởng tích cực tại thị trường Mỹ được đánh giá là yếu tố quan trọng thúc đẩy kết quả chung của nhóm hàng này, cho thấy nỗ lực đa dạng hóa thị trường của doanh nghiệp Việt Nam đang phát huy hiệu quả.
Dù vậy, những con số khả quan trong tháng đầu năm mới chỉ phản ánh một phần bức tranh toàn cảnh. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đặt mục tiêu xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2026 đạt khoảng 73-74 tỷ USD. Trong cơ cấu này, nông sản dự kiến đóng góp khoảng 40 tỷ USD, lâm sản 19 tỷ USD và thủy sản 12 tỷ USD. Đây được xem là mục tiêu đầy tham vọng trong bối cảnh môi trường kinh doanh quốc tế đang chịu tác động mạnh từ căng thẳng địa chính trị và xu hướng bảo hộ thương mại gia tăng.
Trên thực tế, các rào cản thuế quan và phi thuế quan từ những thị trường lớn đang tạo áp lực không nhỏ cho hoạt động xuất khẩu. Điển hình, thủy sản xuất khẩu sang Mỹ đang phải đối mặt với nhiều thách thức cùng lúc. Ngoài thuế đối ứng, thủy sản khai thác còn chịu lệnh cấm hoàn toàn đối với 12 nghề khai thác, trong khi một số doanh nghiệp tôm tiếp tục bị áp mức thuế chống bán phá giá cao, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh.
Ở khâu sản xuất, những rủi ro liên quan đến biến đổi khí hậu, thiên tai và ô nhiễm môi trường vẫn hiện hữu, đe dọa tính ổn định của nguồn cung nông, lâm, thủy sản. Các yếu tố này không chỉ làm tăng chi phí sản xuất mà còn gây khó khăn cho việc đảm bảo chất lượng và tính bền vững của chuỗi giá trị.
Về phía doanh nghiệp, bài toán vốn tiếp tục là nút thắt lớn. Ông Võ Quan Huy, Giám đốc Công ty TNHH Huy Long An, cho biết dù ngân hàng khẳng định đang dư nguồn vốn và sẵn sàng cho vay, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp trở ngại trong việc tiếp cận tín dụng. Việc thiếu vốn được xem là nguyên nhân sâu xa dẫn tới tình trạng bán tháo sản phẩm để duy trì dòng tiền, kéo theo giá thu mua nông sản bị ép xuống thấp, gây bất lợi cho cả doanh nghiệp lẫn nông dân.
Không chỉ kỳ vọng vào dòng vốn thông suốt, cộng đồng doanh nghiệp còn mong muốn chính sách được xây dựng theo hướng ổn định và thực tiễn hơn. Theo ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, một số chính sách trong năm qua được ban hành quá gấp rút, khiến doanh nghiệp lúng túng khi triển khai. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, những thay đổi chính sách thiếu tính dự báo có thể khiến doanh nghiệp mất lợi thế, thậm chí đánh mất thị trường vào tay đối thủ.
