Tục lệ ngày cúng ông Công ông Táo
Theo tín ngưỡng dân gian Việt Nam, ngày 23 tháng Chạp Âm lịch hằng năm là dịp diễn ra Tết ông Công ông Táo. Vào ngày này, các Táo Quân – gồm Thổ Công và Thần Bếp – rời trần gian để lên Thiên đình, tâu trình với Ngọc Hoàng Thượng Đế về mọi việc tốt, xấu của mỗi gia đình trong suốt một năm qua.
Nghi lễ cúng ông Công ông Táo không chỉ mang ý nghĩa tiễn đưa các vị thần về Trời mà còn thể hiện sự tri ân của con cháu đối với những đấng linh thiêng đã che chở, gìn giữ nếp nhà suốt cả năm. Đây đồng thời cũng là thời điểm các gia đình bắt tay vào việc dọn dẹp, sửa sang không gian sống, chuẩn bị đón Tết Nguyên đán.
Theo sách Văn khấn cổ truyền Việt Nam (NXB Văn hóa - Thông tin), trong ngày lễ này, nhiều gia đình tiến hành hóa vàng cùng mũ, áo, hia của năm cũ, sau đó đổ tro ra nơi sạch sẽ và thực hiện nghi thức phóng sinh cá chép để làm phương tiện cho ông Công ông Táo lên chầu Trời. Trong quan niệm dân gian, cá chép sau khi được thả sẽ hóa rồng, đưa các Táo Quân vượt vũ môn.
Tùy theo tập quán từng vùng miền và điều kiện của mỗi gia đình, mâm lễ cúng ông Công ông Táo có thể được chuẩn bị theo hình thức chay hoặc mặn, song đều gửi gắm ước mong về một năm mới bình an, đủ đầy.
Bài cúng ông Công ông Táo theo Văn khấn cổ truyền (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin)
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân.
Tín chủ (chúng) con là: ...
Ngụ tại: ...
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp, tín chủ chúng con thành tâm sắm sửa hương hoa phẩm vật, xiêm hài áo mũ, kính dâng tôn thần. Thắp nén tâm hương, tín chủ con thành tâm kính bái.
Chúng con kính mời ngài Đông Trù Tư Mệnh Táo phủ Thần quân hiển linh trước án hưởng thụ lễ vật.
Cúi xin Tôn thần gia ân xá tội cho mọi lỗi lầm trong năm qua gia chủ chúng con sai phạm. Xin Tôn thần ban phước lộc, phù hộ toàn gia chúng con, trai gái, già trẻ sức khỏe dồi dào, an khang thịnh vượng, vạn sự tốt lành. Chúng con lễ bạc tâm thành, kính lễ cầu xin, mong Tôn thần phù hộ độ trì.
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Nam mô A Di Đà Phật!
Ngoài bài cúng theo Văn khấn cổ truyền Việt Nam, gia chủ có thể tham khảo thêm 2 bài cúng được nhiều người tin dùng dưới đây.
Bài cúng nôm ông Công ông Táo (Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin)
Hôm nay là ngày… tháng… năm...
Tên tôi (hoặc con là) …, cùng toàn gia ở …
Kính lạy đức Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần quân.
(Có thể khấn thêm: Thổ địa Long mạch Tôn thần; Ngũ phương, Ngũ thổ Phúc Đức chính thần)
Hằng năm gặp tiết hết năm, tháng vừa cuối Chạp. Gia đình sửa lễ bạc dâng lên, cảm tạ phúc dày nhờ thần phù hộ. Kính mong thần tâu bẩm giúp cho:
Bếp trong nếp sống rất hòa, ngoài mặt dám rằng cũng đẹp. Cảm thông xin tấu thực thà.
Cầu mong giúp đỡ lợi lạc. Người người no ấm, cả nhà thêm tiếng tốt lẫy lừng. Việc việc thành công, một cửa ngút khí lành man mác. Muôn trông ơn đức vô cùng.
Cẩn cáo (vái 4 vái)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Văn khấn ông Công ông Táo theo GS Lương Ngọc Huỳnh
Kính lạy Thượng đế.
Kính lạy Ngũ Đế, Đông phương Thanh đế, Nam phương Xích đế, Tây phương Bạch đế, Bắc phương Hắc đế, Trung ương Hoàng đế.
Kính lạy các vị đại tiên.
Kính lạy Thượng đàm thần tướng thiên thiên tướng, Trung đàm thần tướng thiên thiên binh, Hạ đàm thần tướng thiên thiên mã.
Kính lạy Sơn thần, Long thần, Thổ địa, Thổ công Táo quân, Thổ kỳ, Thần tài hạ đàn chứng giám.
Hôm nay là ngày 23 tháng Chạp năm... là ngày thần Táo quân về trời tấu sớ.
Tín chủ con tên là... sinh ngày... tháng... năm... nguyên quán... địa chỉ thường trú...
Với tấm lòng thành kính, con xin sửa soạn lễ vật, cùng sơn hào hải vị, tiền vàng, nhang đăng thỉnh cầu kính mời Thượng đế, Ngũ đế, các vị Đại tiên, các vị Thần tướng, Thiên tướng, Thiên binh, Thiên mã, cùng chư vị thần tiên trên trời dưới đất, chứng giám cho con được làm lễ tiễn thần Thổ công Táo quân về trời tấu sớ lên Ngọc Hoàng Đại đế.
Kính lạy Sơn thần, Long thần, Thổ thần Thổ địa, Thổ công Táo quân, Thổ kỳ hạ đàn chứng lễ.
Trong năm qua nhờ ân phúc của Thượng đế, Ngũ đế, các vị Đại tiên và các Ngài mà chúng con được mạnh khỏe, hạnh phúc, vận khí hanh thông, mọi việc đều như ý.
Nay con làm lễ với tấm lòng thành kính biết ơn và xin được tiễn chư Ngài về trời, tấu xin Thượng đế, Ngũ đế, cùng chư vị Thần tiên, toàn gia quyến chúng con xin vô cùng cảm tạ ân đức của Thượng đế cùng chư Ngài đã che chở cho chúng con trong suốt năm qua.
Nay kính mong thần Táo quân gợi ý lên Tam Thanh Ngọc Hoàng Đại đế cầu xin Thượng đế khai ân minh xét để sang năm mới Bính Ngọ 2026, đất nước con được thái bình, quê hương con được giàu đẹp, gia tộc và gia đình con luôn được mạnh khỏe hạnh phúc, an khang thịnh vượng, vận khí hanh thông, vạn sự như ý.
Con cầu xin Thượng đế, Ngũ đế các vị Đại tiên, cùng chư Ngài chứng giám cho tấm lòng thành kính của chúng con.
Kính chúc Thượng đế, Ngũ đế, các vị Đại tiên cùng chư Ngài thiên thiên tuế. Con xin tỏ lòng biết ơn và xin đa tạ.
(Con xin đa tạ, con xin đa tạ, con xin đa tạ!)
