Trong bối cảnh nhu cầu vốn cho đổi mới sáng tạo ngày càng lớn, TP.HCM đang chủ động tái định vị vai trò của kiều hối, hướng dòng tiền này vào các lĩnh vực có giá trị gia tăng cao. Theo Kế hoạch số 90/KH-UBND vừa được ban hành, Thành phố đặt trọng tâm xây dựng một cơ chế tài chính bài bản nhằm thu hút nguồn lực từ cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho phát triển khoa học - công nghệ.
Kế hoạch này không chỉ triển khai trên phạm vi toàn địa bàn mà còn gắn với các hoạt động kết nối kiều bào thông qua những kênh hợp pháp. Đối tượng tham gia khá rộng, từ cá nhân người Việt ở nước ngoài và thân nhân trong nước có nhu cầu chuyển tiền, đầu tư, đến các tổ chức tín dụng, công ty kiều hối, quỹ đầu tư trong và ngoài nước. Bên cạnh đó là các doanh nghiệp khoa học - công nghệ, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và các đơn vị sản xuất, chế biến, chế tạo đang cần nguồn vốn để đổi mới.
Lộ trình thực hiện được chia theo từng giai đoạn rõ ràng. Ngay trong năm 2026, TP.HCM sẽ triển khai thí điểm các sản phẩm tài chính ưu đãi, với mục tiêu huy động tối thiểu 500 tỷ đồng từ kiều hối và các nguồn lực xã hội. Đây được xem là bước thử nghiệm nhằm kiểm chứng hiệu quả mô hình, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư, đặc biệt là cộng đồng kiều bào.
Sau giai đoạn thí điểm, quy mô huy động sẽ được nâng lên đáng kể. Đến năm 2027, Thành phố đặt mục tiêu thu hút ít nhất 1.000 tỷ đồng, qua đó hình thành nguồn vốn dài hạn và ổn định cho các chương trình tín dụng xanh và tín dụng công nghệ. Không chỉ dừng ở quy mô vốn, TP.HCM còn kỳ vọng tăng gấp đôi số doanh nghiệp được hỗ trợ, trong đó tối thiểu 30% dự án tập trung vào công nghệ xanh, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải.
Song song với việc mở rộng nguồn vốn, một cơ chế vận hành thường trực cũng sẽ được thiết lập nhằm quản lý, phân bổ và giám sát hiệu quả dòng kiều hối. Trên nền tảng đó, TP.HCM hướng tới việc hình thành Quỹ đầu tư phát triển khoa học và công nghệ với sự tham gia của Nhà nước, khu vực tư nhân và đặc biệt là kiều bào. Đây sẽ là công cụ tài chính quan trọng để hỗ trợ các dự án công nghệ trọng điểm, cũng như thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh và chuyển đổi số trong sản xuất.
Tầm nhìn xa hơn đến năm 2030, Thành phố đặt mục tiêu xây dựng một hệ sinh thái tài chính hoàn chỉnh cho khoa học - công nghệ, trong đó kiều hối và các nguồn vốn xã hội hóa trở thành kênh huy động bền vững. Mô hình hợp tác công - tư (PPP) sẽ được áp dụng để phát triển quỹ đầu tư, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tư nhân và tổ chức quốc tế cùng tham gia.
Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, TP.HCM đã đề ra nhiều giải pháp cụ thể. Một trong những điểm nhấn là việc thành lập quỹ đầu tư dành cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, tận dụng nguồn lực từ kiều hối. Quỹ này được kỳ vọng giải quyết bài toán thiếu vốn cho nghiên cứu và phát triển, đồng thời tạo ra công cụ tài chính hiện đại, minh bạch.
Ngoài ra, Thành phố cũng triển khai chương trình tín dụng dành cho các doanh nghiệp sản xuất, chế biến, chế tạo, với hai sản phẩm chủ lực là chứng chỉ tiền gửi xanh và chứng chỉ tiền gửi công nghệ. Đây là các công cụ huy động vốn dài hạn do ngân hàng thương mại phát hành, hướng tới nhóm nhà đầu tư có trách nhiệm xã hội, bao gồm cả kiều bào.
Thực tế cho thấy, nguồn kiều hối về TP.HCM vẫn đang duy trì đà tăng trưởng ổn định. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Khu vực 2, năm 2025, tổng lượng kiều hối chuyển về Thành phố đạt hơn 10,34 tỷ USD, tăng 8,3% so với mức khoảng 9,55 tỷ USD của năm 2024. Trong đó, dòng tiền qua các tổ chức kinh tế chiếm ưu thế với gần 7,43 tỷ USD, tương đương 71,8%, còn lại gần 2,92 tỷ USD đi qua hệ thống tổ chức tín dụng.
Xét theo khu vực, châu Á tiếp tục là nguồn cung lớn nhất với gần 5,06 tỷ USD, chiếm 48,9% tổng lượng kiều hối. Dòng tiền từ khu vực này tăng 3,2% so với năm trước, phản ánh sự ổn định từ các thị trường truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và các quốc gia Đông Nam Á. Bên cạnh đó, châu Mỹ vẫn giữ vai trò quan trọng, cùng với sự gia tăng tích cực từ châu Âu, châu Đại Dương và châu Phi, góp phần đa dạng hóa nguồn kiều hối.
Với nền tảng nguồn lực dồi dào và định hướng rõ ràng, TP.HCM đang từng bước chuyển hóa kiều hối từ nguồn vốn tiêu dùng sang động lực phát triển dài hạn. Nếu triển khai hiệu quả, đây sẽ là cú hích quan trọng giúp Thành phố tiến gần hơn tới mục tiêu trở thành trung tâm tài chính và khoa học - công nghệ hàng đầu khu vực.
