Bắt đầu từ ngày 1/7/2026, việc yêu cầu cá nhân nộp thông tin lý lịch tư pháp sẽ bị siết chặt, chỉ được thực hiện trong những trường hợp thật sự cần thiết theo quy định của pháp luật. Đây là điểm nhấn quan trọng trong Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Lý lịch tư pháp (số 107/2025/QH15) vừa được Quốc hội thông qua ngày 05/12/2025 tại Kỳ họp thứ 10.
Với việc có hiệu lực từ giữa năm 2026, đạo luật mới đã sửa đổi, bổ sung 33 trong tổng số 57 điều của Luật Lý lịch tư pháp năm 2009. Quy mô điều chỉnh lớn này cho thấy quyết tâm thể chế hóa chủ trương sắp xếp, tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh cải cách hành chính và nâng cao chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp theo định hướng của Đảng và Nhà nước.
Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất là quy định cấm cơ quan, tổ chức, cá nhân yêu cầu người dân cung cấp thông tin lý lịch tư pháp hoặc Phiếu lý lịch tư pháp số 01, trừ những trường hợp được quy định cụ thể trong luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, hoặc nghị định, nghị quyết của Chính phủ.
Việc sử dụng thông tin này chỉ được đặt ra khi phục vụ các mục đích đặc thù như tuyển dụng, cấp giấy phép, chứng chỉ hành nghề đối với ngành nghề, vị trí liên quan đến quốc phòng, an ninh quốc gia, trật tự an toàn xã hội, sức khỏe cộng đồng; hoặc nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà nước cũng như quyền, lợi ích hợp pháp của cá nhân trong các giao dịch dân sự, thương mại liên quan trực tiếp đến nhóm yếu thế.
Quy định mới đồng nghĩa với việc chấm dứt tình trạng yêu cầu tràn lan Phiếu lý lịch tư pháp trong nhiều thủ tục hành chính không thật sự cần thiết như thời gian qua. Thay vì đẩy gánh nặng giấy tờ về phía người dân, các cơ quan có nhu cầu khai thác thông tin phải chủ động kết nối, chia sẻ dữ liệu từ Cơ sở dữ liệu lý lịch tư pháp và Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Cách làm này không chỉ giảm chi phí tuân thủ mà còn góp phần thúc đẩy liên thông dữ liệu, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Song song với việc siết chặt điều kiện yêu cầu, luật mới tiếp tục duy trì hai loại Phiếu lý lịch tư pháp số 01 và số 02. Tuy nhiên, điểm đột phá nằm ở giá trị pháp lý của Phiếu lý lịch tư pháp điện tử. Theo quy định, thông tin lý lịch tư pháp của công dân sẽ được cập nhật và hiển thị trên ứng dụng VNeID, có giá trị pháp lý tương đương bản giấy. Điều này tạo điều kiện để người dân sử dụng thông tin mọi lúc, mọi nơi, không phụ thuộc vào địa giới hành chính hay thủ tục trực tiếp.
Thủ tục cấp Phiếu lý lịch tư pháp cũng được thiết kế theo hướng trực tuyến hoàn toàn, không giới hạn địa bàn, phù hợp với yêu cầu phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia. Thời hạn giải quyết được rút ngắn còn 5 ngày làm việc, góp phần giảm đáng kể thời gian chờ đợi so với trước đây.
Đối với người nước ngoài hoặc cá nhân chưa có định danh điện tử, luật vẫn bảo đảm quyền tiếp cận dịch vụ bằng hình thức trực tiếp hoặc thông qua dịch vụ bưu chính. Bên cạnh đó, cá nhân được phép ủy quyền cho người khác thực hiện thủ tục đề nghị cấp Phiếu lý lịch tư pháp đối với cả hai loại phiếu, tạo thêm sự linh hoạt trong quá trình thực hiện.
Việc sửa đổi 33/57 điều của luật cũ không chỉ đơn thuần là điều chỉnh kỹ thuật pháp lý mà còn thể hiện rõ tư duy quản lý mới: chuyển từ yêu cầu người dân tự chứng minh sang cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu; từ thủ tục giấy tờ sang môi trường số; từ phân tán địa phương sang phi địa giới hành chính. Khi Luật số 107/2025/QH15 chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, người dân và doanh nghiệp được kỳ vọng sẽ hưởng lợi trực tiếp từ một nền hành chính minh bạch, hiện đại và thuận tiện hơn.
