Ninh Bình: “Kích hoạt” du lịch xanh từ những di sản ngàn năm

Từ “Sắc vàng Tam Cốc” đến tư duy du lịch bền vững

Những ngày cuối tháng 5, Ninh Bình đang khẩn trương chuẩn bị cho Tuần Du lịch 2026 với nhiều hoạt động trải nghiệm gắn với văn hóa và thiên nhiên. Khác với giai đoạn chạy theo số lượng khách, nhiều đơn vị quản lý và doanh nghiệp du lịch bắt đầu chú trọng hơn đến chất lượng trải nghiệm và yếu tố bền vững.

Tại Tam Cốc, lễ hội mùa vàng không đơn thuần là hoạt động quảng bá cảnh quan, mà còn tạo sự kết nối giữa người dân địa phương với hoạt động du lịch. Khi người nông dân trực tiếp tham gia khai thác giá trị từ cánh đồng lúa và dòng sông quê hương, ý thức gìn giữ môi trường cũng được nâng lên. Với họ, cảnh quan tự nhiên không chỉ là tài nguyên du lịch mà còn là sinh kế lâu dài.

Xu hướng chuyển đổi xanh cũng đang xuất hiện rõ hơn trong hoạt động kinh doanh dịch vụ. Nhiều khách sạn, nhà hàng tại Ninh Bình đã giảm sử dụng đồ nhựa dùng một lần, ưu tiên nguyên liệu địa phương và hướng đến mô hình vận hành thân thiện với môi trường. Điều này cho thấy tư duy làm du lịch đang dần thay đổi: muốn phát triển bền vững thì phải giữ được giá trị cốt lõi là cảnh quan và hệ sinh thái.

Tại các địa phương như Hoa Lư, Gia Viễn hay khu vực Tràng An, nhiều homestay và khu nghỉ dưỡng nhỏ cũng ưu tiên không gian gần gũi thiên nhiên, hạn chế bê tông hóa, đồng thời phát triển các tour trải nghiệm văn hóa bản địa. Những hoạt động như đạp xe qua làng quê, trải nghiệm mùa lúa chín hay du lịch sinh thái bằng thuyền đang trở thành sản phẩm được nhiều du khách lựa chọn.

Điểm đặc biệt của Ninh Bình là sở hữu đồng thời giá trị thiên nhiên và chiều sâu lịch sử - văn hóa. Vì vậy, bài toán đặt ra không chỉ là thu hút thêm du khách mà còn phải khai thác hợp lý để bảo tồn lâu dài các di sản.

Hướng đến tăng trưởng xanh từ giá trị di sản

Một trong những chuyển biến đáng chú ý là tư duy gắn phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên. Thay vì khai thác du lịch theo hướng “tận thu”, nhiều hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại Ninh Bình đã bắt đầu chú trọng hơn đến yếu tố môi trường và sức chứa của điểm đến.

Các chương trình như Forestival hay sự kiện nghệ thuật tổ chức tại Tràng An đều được tính toán nhằm hạn chế tối đa tác động đến cảnh quan và hệ sinh thái tự nhiên. Đây được xem là tín hiệu tích cực trong quá trình xây dựng hình ảnh điểm đến xanh và có trách nhiệm.

Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp du lịch tại địa phương cũng dần quan tâm hơn tới mô hình “kinh tế xanh”. Nhiều đơn vị xác định đầu tư vào hạ tầng thân thiện môi trường không còn là xu hướng ngắn hạn mà là điều kiện để nâng cao sức cạnh tranh trong bối cảnh du khách ngày càng quan tâm đến yếu tố bền vững.

Không chỉ dừng ở lĩnh vực lưu trú hay dịch vụ, việc phát triển sản phẩm OCOP, làng nghề thủ công và đặc sản địa phương cũng đang góp phần mở rộng chuỗi giá trị du lịch. Khi du khách chi tiêu cho các sản phẩm bản địa, nguồn lợi kinh tế được lan tỏa tới cộng đồng dân cư thay vì chỉ tập trung tại các khu, điểm du lịch.

Dù ghi nhận nhiều chuyển biến tích cực, du lịch xanh tại Ninh Bình vẫn đối mặt với không ít thách thức. Vào mùa cao điểm, tình trạng ùn tắc cục bộ, áp lực rác thải và nguy cơ tác động đến cảnh quan tại một số khu du lịch vẫn còn hiện hữu.

Bên cạnh đó, tình trạng xây dựng tự phát hoặc các dự án chậm triển khai quanh khu vực di sản cũng đặt ra yêu cầu siết chặt quản lý. Theo nhiều ý kiến, muốn phát triển bền vững, địa phương cần xây dựng các tiêu chuẩn môi trường rõ ràng đối với doanh nghiệp du lịch, đồng thời đánh giá chặt chẽ các dự án có nguy cơ ảnh hưởng đến cảnh quan tự nhiên.

Việc xử lý dứt điểm các dự án treo, dự án chậm tiến độ trong khu vực di sản cũng được xem là bước đi cần thiết nhằm tạo quỹ không gian cho phát triển xanh. Nếu được quy hoạch hợp lý thành các vùng nông nghiệp sinh thái hoặc điểm dừng chân phục vụ du lịch cộng đồng, những khu đất bỏ hoang có thể tạo thêm giá trị cho kinh tế địa phương.

Với những định hướng đang triển khai, Ninh Bình đứng trước cơ hội khẳng định vị thế là một trong những trung tâm du lịch xanh của cả nước. Không chỉ hướng tới mục tiêu tăng trưởng, địa phương còn cho thấy nỗ lực cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo tồn di sản – yếu tố được xem là nền tảng cho sự phát triển lâu dài.