Trao quyền chủ động, vẫn bảo đảm trần 1%
Một trong những nội dung đáng chú ý của Luật Việc làm 2025 là quy định mức đóng bảo hiểm thất nghiệp theo hướng linh hoạt, song không vượt quá 1% tiền lương tháng của người lao động. So với cách quy định cứng trước đây, cách tiếp cận mới được đánh giá phù hợp hơn với bối cảnh thị trường lao động biến động nhanh, đặc biệt trong giai đoạn phục hồi và tái cơ cấu kinh tế.
Theo đó, mức đóng cụ thể sẽ do cơ quan có thẩm quyền quyết định trong từng thời kỳ, căn cứ vào tình hình phát triển kinh tế - xã hội, kết dư quỹ bảo hiểm thất nghiệp và nhu cầu chi trả thực tế. Tuy nhiên, luật vẫn “neo” mức trần tối đa 1% để bảo đảm tính ổn định và dự báo được nghĩa vụ tài chính của người lao động cũng như người sử dụng lao động.
Giới chuyên gia nhận định, quy định này vừa tạo không gian điều hành linh hoạt cho Nhà nước, vừa giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch tài chính. Trong trường hợp quỹ bảo hiểm thất nghiệp kết dư lớn, cơ quan quản lý có thể xem xét giảm mức đóng nhằm chia sẻ khó khăn với doanh nghiệp, kích thích sản xuất kinh doanh. Ngược lại, khi thị trường lao động biến động mạnh, tỷ lệ thất nghiệp gia tăng, mức đóng có thể được điều chỉnh trong giới hạn cho phép để bảo đảm nguồn chi trả.
Việc giữ trần 1% tiền lương tháng cũng mang ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ thu nhập thực tế của người lao động, nhất là nhóm lao động có thu nhập trung bình và thấp. Trong bối cảnh chi phí sinh hoạt gia tăng, mỗi khoản trích nộp đều cần được tính toán thận trọng để không tạo thêm áp lực lên đời sống người làm công ăn lương.
Cân bằng lợi ích, tăng tính bền vững của quỹ
Bảo hiểm thất nghiệp từ lâu đã được xem là “tấm đệm an sinh” giúp người lao động vượt qua giai đoạn khó khăn khi mất việc làm. Tuy nhiên, thực tiễn vận hành thời gian qua cho thấy, việc duy trì mức đóng cố định đôi khi chưa phản ánh đúng nhu cầu thực tế của quỹ.
Với cách thiết kế mới trong Luật Việc làm 2025, cơ chế điều chỉnh linh hoạt được kỳ vọng sẽ nâng cao tính bền vững tài chính của quỹ bảo hiểm thất nghiệp. Khi thị trường lao động thuận lợi, số người hưởng trợ cấp giảm, quỹ có thể tích lũy; khi khó khăn, nguồn lực sẵn sàng được kích hoạt để hỗ trợ kịp thời.
Bên cạnh đó, luật cũng nhấn mạnh yêu cầu quản lý, sử dụng quỹ minh bạch, hiệu quả, đúng mục đích. Ngoài chi trả trợ cấp thất nghiệp, quỹ còn được sử dụng cho các hoạt động tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao trình độ kỹ năng nghề để duy trì việc làm cho người lao động. Điều này phù hợp với xu hướng chuyển từ “chi trả thụ động” sang “hỗ trợ chủ động”, giúp người lao động sớm quay trở lại thị trường.
Nhiều doanh nghiệp cho rằng, quy định trần 1% nhưng linh hoạt trong điều hành sẽ giúp họ giảm bớt áp lực trong những giai đoạn khó khăn, đặc biệt với các ngành sử dụng nhiều lao động. Trong khi đó, người lao động cũng được hưởng lợi gián tiếp khi doanh nghiệp có thêm nguồn lực duy trì sản xuất, hạn chế cắt giảm nhân sự.
Các chuyên gia an sinh xã hội lưu ý, linh hoạt không đồng nghĩa với tùy tiện. Việc điều chỉnh mức đóng cần dựa trên cơ sở dữ liệu đầy đủ, dự báo sát thực tế và có lộ trình rõ ràng để tránh gây xáo trộn tâm lý thị trường. Đồng thời, công tác truyền thông chính sách phải đi trước một bước để người lao động hiểu đúng, hiểu đủ về quyền và nghĩa vụ của mình.
Thích ứng thị trường lao động biến động
Thị trường lao động Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mạnh mẽ với sự tác động của chuyển đổi số, tự động hóa và hội nhập quốc tế sâu rộng. Nhiều ngành nghề mới xuất hiện, trong khi một số lĩnh vực truyền thống thu hẹp quy mô. Điều này đặt ra yêu cầu hệ thống an sinh phải đủ linh hoạt để thích ứng.
Việc quy định mức đóng bảo hiểm thất nghiệp tối đa bằng 1% tiền lương tháng nhưng có thể điều chỉnh trong khung cho phép được xem là bước đi phù hợp với xu thế quản trị hiện đại. Nhà nước đóng vai trò “nhạc trưởng” điều phối, song vẫn bảo đảm nguyên tắc chia sẻ trách nhiệm giữa các bên tham gia.
Ở góc độ dài hạn, chính sách này không chỉ tác động đến thu nhập trước mắt mà còn góp phần định hình niềm tin của người lao động vào hệ thống bảo hiểm. Khi quỹ được quản lý hiệu quả, chi trả kịp thời, hỗ trợ thiết thực, người lao động sẽ chủ động tham gia và tuân thủ nghĩa vụ đóng góp.
Có thể thấy, quy định linh hoạt mức đóng bảo hiểm thất nghiệp trong Luật Việc làm 2025 là bước điều chỉnh mang tính chiến lược, vừa bảo đảm trần an toàn 1% tiền lương tháng, vừa mở ra dư địa ứng phó với những biến động khó lường của thị trường lao động. Trong hành trình hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội, đây được xem là một trong những “điểm tựa” quan trọng, góp phần xây dựng thị trường lao động hiện đại, bền vững và bao trùm.
