Trong quá trình triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, công tác quản lý, sắp xếp và xử lý tài sản công, đặc biệt là trụ sở, nhà, đất dôi dư, đang được các địa phương đẩy mạnh nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí. Tuy nhiên, theo Bộ Tài chính, đến nay cả nước vẫn còn gần 7.400 cơ sở nhà, đất cần tiếp tục xử lý trong thời gian tới.
Bộ Tài chính mới đây đã có báo cáo gửi Bộ Nội vụ, phản ánh toàn diện tình hình quản lý tài sản công khi các địa phương thực hiện sắp xếp đơn vị hành chính theo mô hình chính quyền hai cấp. Để tạo hành lang pháp lý cho quá trình này, Bộ Tài chính đã chủ trì xây dựng, trình cấp có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung và ban hành nhiều văn bản quy phạm pháp luật liên quan đến quản lý, sử dụng tài sản công. Trong đó, Chính phủ đã ban hành 15 nghị định, Thủ tướng Chính phủ ban hành một quyết định và Bộ Tài chính ban hành một thông tư hướng dẫn.
Điểm nhấn xuyên suốt của hệ thống văn bản này là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương trong quản lý và sử dụng tài sản công thuộc phạm vi quản lý. Cách làm này phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, qua đó tăng tính chủ động và trách nhiệm của từng cấp chính quyền.
Thực hiện chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, việc bố trí, sắp xếp lại các trụ sở, cơ sở nhà, đất dôi dư được đặt trong tổng thể yêu cầu vừa bảo đảm điều kiện làm việc cho bộ máy hành chính sau sắp xếp, vừa ưu tiên chuyển đổi công năng phục vụ các mục tiêu an sinh xã hội. Nhiều cơ sở nhà, đất đã được định hướng sử dụng cho y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao và các mục đích công cộng, thay vì để hoang hóa hoặc sử dụng kém hiệu quả.
Trên thực tế, các địa phương đã triển khai đồng bộ việc rà soát, sắp xếp và xử lý tài sản công trước, trong và sau khi điều chỉnh đơn vị hành chính. Mục tiêu xuyên suốt là bảo đảm hoạt động của bộ máy theo mô hình mới diễn ra thông suốt, không làm gián đoạn công việc của cán bộ, công chức, viên chức, cũng như không ảnh hưởng đến việc cung cấp dịch vụ công và giải quyết thủ tục hành chính cho người dân, doanh nghiệp.
Đối với các cơ sở nhà, đất không còn nhu cầu sử dụng, nhiều địa phương đã từng bước ra quyết định xử lý nhằm hạn chế thất thoát, lãng phí. Kết quả tổng hợp đến ngày 19/12/2025 cho thấy, cả nước đã hoàn thành xử lý 18.097 cơ sở nhà, đất. Trong số này, 509 cơ sở được bố trí cho lĩnh vực y tế, 2.547 cơ sở phục vụ giáo dục và đào tạo, 1.650 cơ sở dành cho thể dục, thể thao, 249 cơ sở cho các mục đích công cộng khác và 7.870 cơ sở được sử dụng làm trụ sở hoặc cơ sở hoạt động sự nghiệp. Dù vậy, hiện vẫn còn 7.387 cơ sở nhà, đất dôi dư chưa được xử lý xong.
Theo Bộ Tài chính, số lượng cơ sở bố trí cho y tế và giáo dục giảm so với kỳ trước do nhiều điểm trường, trạm y tế không còn nhu cầu sử dụng đã được giao cho các cơ quan chức năng quản lý, khai thác theo quy định.
Không chỉ nhà, đất công, việc trang bị tài sản phục vụ hoạt động của chính quyền cấp xã cũng được chú trọng. Tính đến nay, 3.232 đơn vị hành chính cấp xã, tương đương 97,32%, đã được trang bị xe ô tô phục vụ công tác; chỉ còn 89 xã, chiếm 2,68%, chưa được trang bị. Các địa phương đã chủ động bố trí kinh phí để hoàn tất việc mua sắm cho số đơn vị còn thiếu trong thời gian tới. Riêng đối với máy móc, thiết bị, 100% đơn vị hành chính cấp xã báo cáo đã được trang bị đầy đủ để đáp ứng yêu cầu công việc.
Bộ Tài chính khẳng định, đến thời điểm hiện tại, hệ thống văn bản hướng dẫn về tài chính - ngân sách và quản lý tài sản công cơ bản đã đầy đủ, tạo điều kiện cho các địa phương triển khai thống nhất. Song song đó, nhằm hỗ trợ quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và bảo đảm cơ sở vật chất cho bộ máy mới, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định bổ sung có mục tiêu từ ngân sách Trung ương 10.321,5 tỷ đồng cho các địa phương.
Ngoài nguồn lực này, thực hiện Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 02-KH/BCĐ của Ban Chỉ đạo Trung ương về đổi mới khoa học công nghệ và chuyển đổi số, Bộ Tài chính cũng đã trình và được Thủ tướng Chính phủ chấp thuận bổ sung 1.282 tỷ đồng để triển khai các dự án khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, cùng 22,2 tỷ đồng dành cho công tác số hóa tài liệu lưu trữ. Đây được xem là nền tảng quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn tiếp theo.
