Đề xuất cơ chế thuế đặc thù cho 7 dự án BOT điện được Chính phủ bảo lãnh

Tránh xung đột giữa chính sách thuế mới và cam kết BOT

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo Nghị quyết sửa đổi, bổ sung Nghị quyết 107/2023 của Quốc hội về thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung theo quy định chống xói mòn cơ sở thuế toàn cầu. Một trong những nội dung đáng chú ý là đề xuất xác định số thuế thu nhập doanh nghiệp bổ sung tối thiểu nội địa (QDMTT) phải nộp đối với các dự án BOT điện có bảo lãnh Chính phủ ở mức 0 đồng.

Theo cơ quan soạn thảo, phương án này nhằm bảo đảm các nghĩa vụ và cam kết mà Việt Nam đã đưa ra khi ký kết hợp đồng với nhà đầu tư nước ngoài. Nếu phát sinh thêm nghĩa vụ thuế ngoài dự tính ban đầu, các điều khoản về bồi hoàn trong hợp đồng BOT có thể được kích hoạt, kéo theo nguy cơ phát sinh tranh chấp quốc tế và làm tăng chi phí sản xuất điện.

Bộ Tài chính đánh giá việc xử lý theo hướng trên vẫn phù hợp với định hướng của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD). Cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu cho phép các quốc gia có phương án linh hoạt đối với những trường hợp đặc thù, miễn vẫn bảo đảm mục tiêu chung của chính sách chống xói mòn cơ sở thuế.

Đề xuất không đồng nghĩa với việc các tập đoàn đa quốc gia hoạt động tại Việt Nam được miễn nghĩa vụ thuế tối thiểu toàn cầu. Theo dự thảo, các doanh nghiệp vẫn thực hiện tính và nộp thuế bổ sung theo quy định. Tuy nhiên, đối với phần thuế được phân bổ cho dự án BOT điện có bảo lãnh Chính phủ, số phải nộp sẽ được xác định bằng 0 đồng. Trường hợp doanh nghiệp BOT là pháp nhân duy nhất của tập đoàn tại Việt Nam, toàn bộ khoản thuế bổ sung tối thiểu nội địa phát sinh cũng được xác định ở mức này.

Việt Nam bắt đầu áp dụng thuế tối thiểu toàn cầu từ năm 2024 đối với các tập đoàn đa quốc gia có doanh thu hợp nhất từ 750 triệu euro trở lên, với mức thuế suất tối thiểu 15%. Trong khi đó, những dự án BOT điện được đề xuất áp dụng cơ chế đặc thù đều được ký kết từ trước thời điểm chính sách thuế mới xuất hiện.

Hơn 11.000 tỷ đồng thuế có thể phát sinh tại 7 dự án

Trong giai đoạn 2005-2015, Việt Nam thu hút nhiều dự án BOT điện quy mô lớn từ các nhà đầu tư nước ngoài nhằm bổ sung nguồn cung và bảo đảm an ninh năng lượng trong bối cảnh nguồn điện trong nước còn hạn chế. Mông Dương 2 là một trong những dự án tiêu biểu, với hợp đồng BOT được ký năm 2011, trong khi Vũng Áng 2 được ký năm 2020.

Các dự án này được xây dựng trên hệ thống cam kết pháp lý gồm hợp đồng BOT, hợp đồng mua bán điện (PPA) và bảo lãnh Chính phủ. Trong đó, cơ chế bảo lãnh bao gồm những cam kết về ổn định chính sách hoặc phương án xử lý, bù đắp khi sự thay đổi chính sách gây ảnh hưởng tới quyền lợi của nhà đầu tư.

Theo Bộ Tài chính, khi các hợp đồng được ký kết, thuế tối thiểu toàn cầu chưa tồn tại nên các bên không thể dự liệu nghĩa vụ thuế bổ sung này. Nếu phải thực hiện khoản thuế mới, hiệu quả tài chính của dự án, tỷ suất hoàn vốn và khả năng trả nợ có thể bị tác động đáng kể. Đặc biệt, phần lớn nguồn vốn của các dự án đến từ các tổ chức tín dụng quốc tế, với tỷ lệ vốn vay chiếm khoảng 75-80%.

Việc phát sinh nghĩa vụ thuế cũng có thể dẫn đến hệ quả rộng hơn khi các điều khoản bồi thường trong hợp đồng BOT được kích hoạt. Khi đó, Chính phủ có thể phải thực hiện nghĩa vụ tài chính với nhà đầu tư, đồng thời hợp đồng mua bán điện hoặc thời gian vận hành dự án có thể phải điều chỉnh. Những thay đổi này, theo Bộ Tài chính, có khả năng làm tăng chi phí sản xuất, kinh doanh điện và gây tác động nhất định đến kinh tế vĩ mô.

Hiện có 7 dự án BOT điện nằm trong phạm vi chịu ảnh hưởng của chính sách thuế tối thiểu toàn cầu. Sáu dự án đã phát sinh nghĩa vụ thuế bổ sung trong năm 2024, trong đó 5 dự án đã hoàn tất việc kê khai và nộp thuế; dự án còn lại chưa thuộc diện áp dụng trong năm đầu tiên. Nếu tiếp tục duy trì việc áp dụng thuế bổ sung đối với nhóm dự án này, Bộ Tài chính ước tính tổng số tiền có thể lên tới gần 426 triệu USD, tương đương khoảng 11.000 tỷ đồng.

Trong số các dự án đã có số liệu, Nghi Sơn 2 đứng đầu về khoản thuế dự kiến với khoảng 189,5 triệu USD tính đến năm 2047. Vĩnh Tân 1 có thể phát sinh khoảng 65 triệu USD, Vũng Áng 2 khoảng 52,9 triệu USD, Mông Dương 2 khoảng 14,4 triệu USD và Vân Phong khoảng 10 triệu USD. Riêng Duyên Hải 2 hiện chưa có đủ dữ liệu để xác định nghĩa vụ thuế.

Với quy mô vốn lớn và cơ cấu tài chính phụ thuộc đáng kể vào nguồn vay quốc tế, Bộ Tài chính cho rằng việc xử lý nghĩa vụ QDMTT đối với các dự án BOT điện có bảo lãnh Chính phủ cần được cân nhắc trên cả phương diện thuế, cam kết đầu tư và ổn định thị trường điện. Phương án xác định khoản thuế phải nộp bằng 0 đồng được đưa ra nhằm dung hòa yêu cầu thực hiện chính sách thuế tối thiểu toàn cầu với các nghĩa vụ đã cam kết trong những hợp đồng BOT được ký từ trước.