Đánh thức "vàng xanh” giữa miền di sản

Đánh thức kho tàng "vàng xanh”

​Trong tâm thức của nhiều người, Quảng Ninh vốn dĩ là thủ phủ của những mỏ than đen bóng hay những du thuyền sang trọng len lỏi giữa hàng nghìn đảo đá của Vịnh Hạ Long. 

Thế nhưng, khi xu hướng du lịch thế giới bắt đầu chuyển dịch về những giá trị nguyên bản, vùng đất này lại một lần nữa khiến du khách ngỡ ngàng bởi một kho tàng "vàng xanh" đang được đánh thức. 

Đó chính là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa du lịch sinh thái bền vững, sức sống của cộng đồng địa phương và những tầng nấc văn hóa đặc sắc của các dân tộc bản địa.

​Hành trình chuyển đổi từ "nâu" sang "xanh" của Quảng Ninh không chỉ là một khẩu hiệu chính trị mà đã trở thành một cuộc cách mạng trong cách làm du lịch. 

Tại những vùng đất như: Đông Triều, Hoành Bồ, Bình Liêu, Tiên Yên hay những bản làng nằm sâu trong lòng rừng bảo tồn của Hạ Long, khái niệm du lịch xanh đã bắt đầu bén rễ từ chính nếp sống của người dân. Ở đó, thiên nhiên không bị chiếm dụng để xây dựng những khối bê tông thô kệch, mà được trân trọng như một người mẹ nuôi dưỡng cả cộng đồng. 

Những cánh rừng quế ngào ngạt hương thơm trên dải đất Ba Chẽ, Tiên Yên; những đồng cỏ lau trải dài trên cung đường tuần tra biên giới Bình Liêu hay những dòng suối trong vắt chảy quanh bản người Dao đều trở thành tài sản quý giá nhất để mời gọi du khách phương xa.

Chia sẻ với PV Tạp chí Doanh nghiệp và Kinh tế xanh, Chủ tịch Hiệp hội Du Lịch Quảng Ninh Nguyễn Thế Huệ cho biết: "Là địa phương có nhiều di sản, và cũng là trung tâm du lịch lớn của toàn quốc. Những năm qua, tỉnh Quảng Ninh đã chỉ đạo sát sao và luôn quan tâm đến thúc đẩy phát triển du lịch, do đó lượng khách từ trong và ngoài nước đến với Quảng Ninh ngày một đông hơn”. 

Theo ông Huệ, Quảng Ninh vốn là nơi giao thoa của 22 dân tộc anh em, mỗi dân tộc lại sở hữu một hệ giá trị tinh thần riêng biệt. Phát triển du lịch xanh, bền vững  là kim chỉ nam nhằm mở ra một chương mới trong chiến lược phát triển du lịch tại địa phương. Trong đó, điểm tựa vững chắc nhất cho sự phát triển bền vững này chính là mô hình du lịch dựa vào cộng đồng.

Thay vì đứng ngoài lề sự phát triển, người dân bản địa nay đã trở thành những chủ thể thực thụ, trực tiếp tham gia vào việc kiến tạo và vận hành các sản phẩm du lịch. Khi người nông dân gác lại chiếc cuốc để làm hướng dẫn viên, hay người phụ nữ  dân tộc Sán Chỉ tự tin giới thiệu về nếp nhà trình tường, họ không chỉ đang kiếm thêm thu nhập mà còn đang thực hiện một sứ mệnh thiêng liêng là truyền bá văn hóa. 

“Chính sự hồn hậu, chất phác và vốn tri thức bản địa phong phú của họ đã tạo nên sức hút khó cưỡng, điều mà những resort cao cấp dù xa hoa đến đâu cũng không thể sao chép được”, ông Huệ khẳng định. 

Cũng theo chia sẻ của Chủ tịch Hiệp hội Du Lịch Quảng Ninh, du khách khi đến với những bản làng này không chỉ là người đi xem, mà họ được sống, được cùng lao động và cùng cảm nhận nhịp đập của đời sống vùng cao một cách chân thực nhất. ​Sâu thẳm trong mạch ngầm của du lịch cộng đồng Quảng Ninh là ý thức gìn giữ văn hóa dân tộc. 

Những làn điệu Then của người Tày, tiếng hát Soóng Cọ của người Sán Chỉ hay những lễ hội Cấp sắc của người Dao Thanh Phán không còn là những di sản "ngủ yên" trong bảo tàng. Chúng đã bước ra đời sống, trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu trong mỗi buổi tối quây quần bên bếp lửa cùng du khách. 

Việc phục dựng các trang phục truyền thống, gìn giữ các nghề thủ công mỹ nghệ như thêu thổ cẩm hay đan lát không chỉ nhằm mục đích thương mại, mà quan trọng hơn, nó tạo ra lòng tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ. 

Khi những đứa trẻ trong bản thấy cha mẹ mình tự hào mặc trang phục truyền thống để đón khách, chúng sẽ tự ý thức được việc phải gìn giữ "linh hồn" của dân tộc mình trước cơn lốc của sự đô thị hóa.

Biến di sản thành tài sản

Theo khảo sát thực tế của PV, nếu như trước đây, du khách chỉ biết đến một Hạ Long sầm uất, thì nay, những cái tên như Bình Liêu, Tiên Yên hay xã Kỳ Thượng, xã Đường Hoa…đang trở thành những "tọa độ" mới trên bản đồ du lịch.

​Tại Bình Liêu - nơi được ví như "Sa Pa thu nhỏ" của vùng Đông Bắc, du khách không chỉ đến để check-in cột mốc hay ngắm cỏ lau. Họ đến để sống trong những ngôi nhà trình tường của người Tày, nghe điệu hát Then và tận mắt xem những người phụ nữ Sán Chỉ đá bóng trong trang phục váy dân tộc truyền thống. Đây chính là minh chứng rõ nét nhất cho việc biến di sản thành tài sản.

​Tuy nhiên, sự giao thoa giữa bảo tồn và phát triển luôn là một bài toán khó đòi hỏi sự tinh tế.  Du lịch xanh tại Quảng Ninh đang nỗ lực tìm điểm cân bằng để không làm biến dạng bản sắc vì lợi nhuận trước mắt. 

Các mô hình homestay tại xã Kỳ Thượng hay Bình Liêu được khuyến khích giữ nguyên kiến trúc nhà truyền thống, sử dụng vật liệu tự nhiên như gỗ, tre, nứa và hạn chế tối đa rác thải nhựa vào môi trường. 

Văn hóa bản địa cũng được khai thác một cách có chọn lọc, tránh tình trạng "diễn hóa" một cách khiên cưỡng làm mất đi tính thiêng liêng của các nghi lễ. Thay vào đó, du lịch đóng vai trò là đòn bẩy để các giá trị cũ được làm mới, được tiếp thêm sức sống để tự bảo tồn trong bối cảnh hiện đại.

Chia sẻ về vấn đề này, Chủ tịch Hiệp hội Du Lịch Quảng Ninh Nguyễn Thế Huệ cho biết: “Với vai trò là cầu nối giữa doanh nghiệp với cơ quan nhà nước, kết nối giữa các doanh nghiệp với nhau và giữa người dân với các thực thể phát triển du lịch. Những năm vừa qua, hàng loạt sự kiện xúc tiến trong và ngoài nước nhằm thúc đẩy kích cầu du lịch cộng đồng như các chương trình như liên hoan ẩm thức, xúc tiến - giao lưu văn hóa từ Đông Triều đến Móng cái nhằm phát huy văn hóa dân tộc bản địa được Hiệp hội của tỉnh phối hợp với các địa phương cùng Hiệp hội Du lịch Việt Nam tổ chức thường xuyên”.

Ông Huệ cho hay, năm 2025, mặc dù ảnh hưởng của yếu tố thiên tai, nhưng nhờ sự đoàn kết, có ý thức tốt, chủ động trong các hoạt động du lịch, lữ hành. Hưởng ứng chiến lược thúc đẩy "Du lịch xanh” của tỉnh, các doanh nghiệp, cơ sở phục vụ đã thường xuyên đổi mới, có sản phẩm mới và có nhiều phân khúc phục vụ du khách hơn. Đặc biệt là quyết tâm cao trong việc thay đổi tàu từ vỏ gỗ tới vỏ sắt… Do đó, năm 2025 toàn tỉnh đã ghi nhận thành tích đáng kể khi đón lượng khách lên tới 21,280 triệu lượt, đem lại doanh thu 57 nghìn tỷ cho tỉnh. 

“Là trung tâm du lịch lớn của toàn quốc, với cam kết “Chất lượng phải đi hàng đầu”, Quảng Ninh luôn đề cao đóng góp của doanh nghiệp lữ hành. Qua đó, Hiệp hội mong rằng, để tạo động lực cho 2026 tốt hơn, tỉnh cần có quy hoạch cụ thể, để người dân gìn giữ và phát huy giá trị bền vững phát triển du lịch”, ông Huệ nói.

​Nhìn lại toàn cảnh bức tranh du lịch Quảng Ninh, có thể thấy rõ một khát vọng lớn lao về sự thịnh vượng đi đôi với sự tử tế đối với thiên nhiên và cội nguồn. Những sản phẩm OCOP địa phương từ mật ong rừng, tinh dầu quế đến các loại trà thảo mộc nay đã vươn xa khỏi lũy tre làng, mang theo cả tâm huyết và câu chuyện của những người dân cần cù. 

Sự hỗ trợ từ phía chính quyền qua các chính sách đào tạo nguồn nhân lực địa phương, đầu tư hạ tầng giao thông xanh và các chương trình quảng bá bài bản đã giúp du lịch cộng đồng không còn mang tính tự phát. Giờ đây, mỗi bản làng là một điểm đến, mỗi người dân là một đại sứ văn hóa, cùng nhau viết nên một chương mới cho ngành du lịch vùng Đông Bắc.

​Tương lai của du lịch Quảng Ninh không chỉ nằm ở những con số tăng trưởng du khách mà nằm ở độ che phủ của những cánh rừng được bảo vệ, ở nụ cười tự hào của người dân vùng cao và ở những giá trị văn hóa ngàn đời vẫn được gìn giữ vẹn nguyên. 

Khi du lịch xanh trở thành kim chỉ nam, Quảng Ninh không chỉ giữ chân du khách bởi vẻ đẹp kỳ vĩ của thiên nhiên mà còn bởi chiều sâu của một vùng đất biết trân trọng quá khứ để xây dựng tương lai. Đó là một hành trình bền bỉ, nơi con người và thiên nhiên cùng cộng sinh, cùng phát triển, để "vàng xanh" mãi mãi là niềm tự hào của vùng đất địa đầu Tổ quốc.