Bài toán đảm bảo cung ứng điện tại khu vực phía Nam không chỉ dừng lại ở mục tiêu “đủ điện” cho sinh hoạt và sản xuất, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn: vận hành hệ thống điện một cách bền vững, linh hoạt và thân thiện với môi trường.
Áp lực nhu cầu điện tăng cao
Những số liệu từ Tổng công ty Điện lực miền Nam (EVNSPC) trong quý I/2026 đã phần nào phác họa rõ nét áp lực gia tăng của nhu cầu năng lượng, đồng thời cho thấy nỗ lực chuyển dịch theo hướng xanh và thông minh của ngành điện.
Ba tháng đầu năm 2026 ghi nhận xu hướng tăng trưởng điện năng rõ rệt tại khu vực phía Nam – nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ và đô thị lớn. Công suất phụ tải cực đại (Pmax) trong tháng 3/2026 đạt 10.595 MW, tăng 6,67% so với cùng kỳ năm trước. Sản lượng điện thương phẩm lũy kế đạt 17,23 tỷ kWh, tăng gần 5%, trong đó riêng lĩnh vực công nghiệp – xây dựng chiếm hơn 52%, tiếp tục giữ vai trò đầu tàu tiêu thụ điện.
Những con số này phản ánh một thực tế rõ ràng: khi nền kinh tế phục hồi và tăng tốc, nhu cầu năng lượng cũng gia tăng tương ứng. Đặc biệt, các địa phương như Tây Ninh, Cà Mau, Lâm Đồng và Đồng Nai ghi nhận mức tăng trưởng điện thương phẩm từ 5–8%, cho thấy sức nóng từ hoạt động sản xuất và đầu tư.
Không chỉ khu vực sản xuất, nhu cầu điện sinh hoạt cũng chịu tác động mạnh từ yếu tố thời tiết. Theo dự báo khí tượng, nhiệt độ tại miền Đông Nam Bộ trong tháng 3/2026 cao hơn từ 1–2°C so với cùng kỳ, kéo theo việc sử dụng các thiết bị làm mát tăng mạnh. Điều này khiến phụ tải điện có xu hướng tăng cao vào các khung giờ cao điểm, đặc biệt là buổi tối.
Dù hệ thống điện hiện vẫn đảm bảo cân bằng cung – cầu, các kịch bản dự báo cho thấy nguy cơ thiếu hụt công suất có thể xảy ra trong những tháng cao điểm mùa khô. Theo tính toán, nếu phụ tải tăng theo kịch bản cao và đồng thời nguồn điện khả dụng ở mức thấp nhất, hệ thống có thể thiếu công suất trong khung giờ từ 18h00 đến 20h30, bắt đầu từ tháng 4/2026.
Đây là khoảng thời gian nhu cầu tiêu thụ điện đạt đỉnh do sự trùng lặp giữa hoạt động sản xuất công nghiệp, dịch vụ và sinh hoạt dân cư. Nếu không có giải pháp điều tiết hợp lý, nguy cơ quá tải cục bộ hoặc phải tiết giảm điện là hoàn toàn có thể xảy ra.
Bên cạnh yếu tố nội tại, bài toán an ninh năng lượng còn chịu tác động từ bối cảnh quốc tế. Những biến động địa chính trị, đặc biệt là xung đột tại Trung Đông, có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu, từ đó gián tiếp tạo áp lực lên hệ thống điện trong nước.
Trong bối cảnh đó, đảm bảo điện không còn là nhiệm vụ kỹ thuật đơn thuần mà đã trở thành một vấn đề mang tính chiến lược, gắn liền với ổn định kinh tế vĩ mô và bảo đảm an sinh xã hội
Chuyển dịch sang quản trị năng lượng và thúc đẩy hệ sinh thái điện xanh
Trước những thách thức ngày càng phức tạp, Tổng công ty Điện lực miền Nam đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp, chuyển từ tư duy “đáp ứng nhu cầu” sang “quản trị nhu cầu” – xu hướng tất yếu của ngành năng lượng hiện đại.
Một trong những giải pháp trọng tâm là chương trình điều chỉnh phụ tải điện (Demand Response – DR). Đến nay, đã có hơn 5.200 khách hàng lớn tham gia, với tổng công suất cam kết tiết giảm lên tới hàng trăm MW. Khi hệ thống gặp áp lực, các doanh nghiệp có thể chủ động giảm hoặc giãn thời gian sử dụng điện, góp phần giảm tải cho lưới điện quốc gia.
Song song đó, chương trình dịch chuyển phụ tải cũng được đẩy mạnh. Hơn 4.500 khách hàng đã ký thỏa thuận chuyển dịch công suất tiêu thụ khỏi khung giờ cao điểm sang các thời điểm thấp điểm, với tổng công suất tiềm năng gần 600 MW. Đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là bước tiến trong việc hình thành văn hóa sử dụng điện linh hoạttrong cộng đồng doanh nghiệp.
Ở góc độ vận hành, ngành điện tiếp tục tăng cường kiểm tra, nâng cấp lưới điện, đầu tư các công trình trọng điểm và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương nhằm đảm bảo an toàn hệ thống. Đồng thời, các phương án ứng phó với tình huống cực đoan như hạn hán, xâm nhập mặn hay bão lũ cũng được chuẩn bị sẵn sàng.
Một điểm sáng đáng chú ý là sự phát triển của điện mặt trời mái nhà. Trong quý I/2026, sản lượng điện từ các hệ thống tự sản, tự tiêu đạt khoảng 161 triệu kWh. Dù chưa chiếm tỷ trọng lớn, nguồn năng lượng này đã góp phần giảm áp lực tăng trưởng điện thương phẩm và thúc đẩy xu hướng chuyển dịch xanh.
Theo định hướng của Chính phủ, mục tiêu đến năm 2026 là khoảng 10% cơ quan công sở và 10% hộ gia đình lắp đặt điện mặt trời mái nhà, với tổng công suất hơn 800 MW tại 8 tỉnh, thành phố phía Nam. Bên cạnh đó, xu hướng kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) cũng đang được khuyến khích, mở ra khả năng sử dụng điện linh hoạt hơn, đặc biệt trong giờ cao điểm.
Ở phía người dùng, tiết kiệm điện đang dần trở thành một trụ cột trong chiến lược năng lượng bền vững. Năm 2026, Tổng công ty Điện lực miền Nam đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng sản lượng điện tiêu thụ và lên tới 10% trong các tháng cao điểm. Gần 100% khách hàng lớn đã ký cam kết thực hiện, thể hiện sự đồng thuận cao từ cộng đồng doanh nghiệp.
Từ thực tiễn này có thể thấy, ngành điện đang chuyển mình mạnh mẽ, hướng tới xây dựng một hệ sinh thái năng lượng thông minh, trong đó người tiêu dùng không chỉ là người sử dụng điện mà còn là chủ thể tham gia quản lý và sản xuất năng lượng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và yêu cầu chuyển dịch xanh ngày càng cấp bách, đảm bảo điện không còn là câu chuyện riêng của ngành điện, mà là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Đó cũng chính là con đường để khu vực phía Nam tiếp tục duy trì vai trò đầu tàu kinh tế, đồng thời hướng tới một tương lai phát triển bền vững, thông minh và thân thiện với môi trường.
Không chỉ là “đủ điện”, bài toán hôm nay là “đủ điện theo cách bền vững nhất”.
