Không chỉ là một chiến dịch quản lý hành chính, động thái này cho thấy cách tiếp cận ngày càng rõ nét của thành phố trong việc lồng ghép mục tiêu phát triển đô thị với định hướng kinh tế môi trường – một xu hướng tất yếu của các đô thị hiện đại.
Từ trật tự vỉa hè đến “tài nguyên không gian đô thị”
Phát biểu tại buổi lễ, Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng, ông Lê Quang Nam nhấn mạnh mục tiêu tạo chuyển biến toàn diện về trật tự vỉa hè và vệ sinh môi trường. Tuy nhiên, nhìn dưới góc độ kinh tế môi trường, vỉa hè không chỉ là hạ tầng giao thông phụ trợ mà còn là một dạng “tài nguyên không gian công cộng” cần được quản lý hiệu quả.
Việc lấn chiếm vỉa hè để kinh doanh tự phát, tập kết rác không đúng quy định hay sử dụng không gian thiếu kiểm soát thực chất là biểu hiện của việc khai thác tài nguyên đô thị theo hướng “phi chính thức”, gây ra các “ngoại ứng tiêu cực” như ô nhiễm môi trường, cản trở giao thông, suy giảm chất lượng sống và gia tăng chi phí xã hội.
Do đó, chiến dịch lần này không chỉ nhằm lập lại trật tự mà còn hướng tới tái phân bổ hợp lý nguồn lực không gian – yếu tố quan trọng trong mô hình tăng trưởng xanh và đô thị bền vững.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng TP Đà Nẵng, ông Nguyễn Hà Nam, tình trạng lấn chiếm vỉa hè, quảng cáo sai quy định, xả rác không đúng nơi vẫn còn phổ biến, gây áp lực lên hệ thống hạ tầng và môi trường đô thị.
Trong kinh tế môi trường, những hành vi này được xem là chưa “nội hóa chi phí” – tức người vi phạm chưa phải trả đầy đủ chi phí cho tác động tiêu cực mà họ gây ra. Việc thành phố đề xuất áp dụng “phạt nguội” qua hệ thống camera giám sát là một bước tiến đáng chú ý, góp phần lượng hóa và chuyển hóa các chi phí môi trường thành chi phí kinh tế cụ thể, từ đó nâng cao tính răn đe.
Bên cạnh đó, việc ứng dụng Trung tâm giám sát điều hành thông minh (IOC) cũng cho thấy xu hướng chuyển từ quản lý thủ công sang quản trị đô thị dựa trên dữ liệu – một nền tảng quan trọng để tối ưu hóa nguồn lực và giảm thiểu chi phí môi trường trong dài hạn.
Hướng tới đô thị xanh – sạch – có giá trị kinh tế cao
Một điểm đáng chú ý trong kế hoạch của Đà Nẵng là sự kết hợp giữa biện pháp hành chính và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các hoạt động tuyên truyền, kẻ vạch phân định không gian, sắp xếp lại điểm tập kết rác… không chỉ mang tính kỹ thuật mà còn góp phần định hình lại hành vi sử dụng không gian đô thị của người dân.
Trong lý thuyết kinh tế môi trường, thay đổi hành vi là yếu tố cốt lõi để đạt được hiệu quả lâu dài. Khi người dân nhận thức rõ giá trị của không gian công cộng và chi phí của việc vi phạm, họ sẽ chủ động điều chỉnh hành vi, từ đó giảm gánh nặng cho bộ máy quản lý.
Đại diện cơ sở, ông Trương Thanh Dũng cho biết địa phương sẽ triển khai theo phương châm “5 rõ”, nhấn mạnh trách nhiệm cụ thể và kết quả đầu ra. Đây là cách tiếp cận phù hợp trong quản trị hiện đại, trách nhiệm giải trình được đặt lên hàng đầu.
Kế hoạch được triển khai theo lộ trình ba giai đoạn, từ tuyên truyền, sắp xếp đến kiểm tra, xử lý và duy trì lâu dài. Tuy nhiên, thực tế ngày đầu ra quân vẫn ghi nhận tình trạng lấn chiếm vỉa hè tại một số tuyến phố, cho thấy thách thức không nhỏ trong việc thay đổi thói quen và lợi ích kinh tế ngắn hạn của một bộ phận người dân.
Dù vậy, xét trên bình diện rộng hơn, việc lập lại trật tự vỉa hè là bước đi cần thiết để Đà Nẵng nâng cao chất lượng môi trường sống, gia tăng giá trị bất động sản, thu hút đầu tư và phát triển du lịch – những yếu tố cốt lõi của kinh tế đô thị hiện đại.
Một đô thị sạch, đẹp, trật tự không chỉ là mục tiêu về hình ảnh, mà còn là nền tảng tạo ra “lợi tức môi trường” – nơi chất lượng sống cao trở thành lợi thế cạnh tranh. Khi đó, không gian đô thị được quản lý hiệu quả sẽ không chỉ phục vụ cư dân, mà còn trở thành nguồn lực kinh tế bền vững trong dài hạn.
