Liên kết doanh nghiệp - người dân tạo giá trị gia tăng cho rừng trồng
Nhóm hộ chứng chỉ rừng Huarong - Yên Thế được thành lập từ năm 2022 với mục tiêu hỗ trợ các hộ dân áp dụng các tiêu chuẩn quản lý rừng bền vững theo hệ thống chứng chỉ FSC quốc tế. Sau gần 4 năm vận hành, mô hình từng bước khẳng định hiệu quả và trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế lâm nghiệp tại địa phương.
Đến nay, nhóm đã duy trì hiệu lực chứng nhận FSC-FM và vận hành ổn định hệ thống quản lý theo các yêu cầu của tiêu chuẩn FSC hiện hành. Toàn nhóm hiện có 4.155 hộ thành viên tham gia với tổng diện tích được chứng nhận đạt 4.316,66 ha, tập trung tại các xã Đồng Kỳ, Xuân Lương và Tam Tiến của tỉnh Bắc Ninh.
Các loại cây trồng chủ yếu gồm keo lai, keo tai tượng và bạch đàn - những giống cây phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương và có nhu cầu tiêu thụ lớn trên thị trường chế biến gỗ.
Trong quá trình vận hành, nhóm thường xuyên duy trì hệ thống quản lý nội bộ theo quy định của FSC; tổ chức kiểm tra định kỳ đối với các hộ thành viên; quản lý chặt chẽ hồ sơ rừng, hồ sơ khai thác và tiêu thụ gỗ đạt chứng chỉ; đồng thời triển khai các chương trình tập huấn về an toàn lao động, bảo vệ môi trường và quản lý rừng bền vững.
Bên cạnh đó, hệ thống bản đồ số và cơ sở dữ liệu quản lý diện tích rừng được duy trì thường xuyên, tạo nền tảng cho việc truy xuất nguồn gốc và quản lý vùng nguyên liệu theo yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế.
Tăng giá trị gỗ, nâng thu nhập cho người trồng rừng
Theo đánh giá của doanh nghiệp và địa phương, hiệu quả kinh tế là điểm nổi bật nhất mà mô hình mang lại. Hiện nay, tại nhiều thị trường nhập khẩu gỗ lớn trên thế giới, chứng chỉ FSC gần như trở thành điều kiện bắt buộc đối với nguyên liệu đầu vào. Việc sở hữu chứng chỉ không chỉ giúp gỗ rừng trồng có cơ hội tiếp cận các thị trường xuất khẩu mà còn nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm.
Để khuyến khích người dân tham gia, Công ty TNHH Công nghiệp Huarong đã hỗ trợ cây giống, phân bón cho các hộ thành viên với mức hỗ trợ 300.000 đồng/ha trong quá trình trồng mới và tái canh sau khai thác. Năm 2026, sản phẩm gỗ FSC của nhóm hộ được doanh nghiệp thu mua với giá cao hơn mặt bằng thị trường, góp phần bảo đảm đầu ra ổn định cho người trồng rừng và cải thiện đáng kể hiệu quả sản xuất.
Ông Võ Văn Thọ, Phó Giám đốc Công ty TNHH Công nghiệp Huarong cho biết: "Xu hướng của thị trường gỗ thế giới hiện nay là ưu tiên nguồn nguyên liệu có chứng nhận về quản lý rừng bền vững và truy xuất nguồn gốc rõ ràng. Việc đồng hành cùng người dân xây dựng vùng nguyên liệu FSC không chỉ giúp nâng cao giá trị gỗ mà còn tạo ra chuỗi liên kết bền vững giữa doanh nghiệp và chủ rừng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của khách hàng trong nước và quốc tế."
Không chỉ mang lại lợi ích kinh tế, mô hình còn tạo ra nhiều tác động tích cực về mặt xã hội. Thông qua các chương trình đào tạo, tập huấn, nhận thức của người dân về quản lý rừng bền vững được nâng lên rõ rệt. Riêng trong năm 2025, nhóm đã tổ chức 10 lớp đào tạo cho thành viên mới, trong đó có 8 lớp tại xã Đồng Kỳ và 2 lớp tại xã Xuân Lương; đồng thời tổ chức thêm 3 lớp tập huấn nghiệp vụ quản lý, giám sát cho cán bộ hiện trường, trưởng nhóm hộ và cán bộ các xã Đồng Kỳ, Xuân Lương, Tam Tiến.
Những hoạt động này góp phần nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật trong quản lý, khai thác lâm sản, đồng thời tạo việc làm và nguồn thu nhập ổn định cho nhiều hộ dân trên địa bàn.
Theo đồng chí Chu Đức Sơn, Trưởng phòng Kinh tế xã Tam Tiến, mô hình chứng chỉ rừng FSC đang tạo ra sự chuyển biến tích cực trong phát triển kinh tế lâm nghiệp của địa phương.
"Trước đây, người dân chủ yếu quan tâm đến sản lượng và thời gian khai thác. Khi tham gia mô hình FSC, bà con bắt đầu chú trọng hơn đến yếu tố bền vững, bảo vệ môi trường và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn mà địa phương đang hướng tới", đồng chí Chu Đức Sơn chia sẻ.
Với nhiều hộ dân ở Tam Tiến, giá trị lớn nhất mà chứng chỉ FSC mang lại không chỉ nằm ở vài trăm nghìn đồng chênh lệch trên mỗi tấn gỗ, mà còn là sự yên tâm về đầu ra sau nhiều năm phụ thuộc hoàn toàn vào thương lái.
Gia đình ông Hoàng Công Minh, một hộ trồng rừng lâu năm tại xã Tam Tiến, hiện tham gia quản lý gần 6 ha keo theo tiêu chuẩn FSC. Ông cho biết trước đây người dân chủ yếu trồng theo kinh nghiệm, đến kỳ khai thác mới đi tìm đầu ra nên thường xuyên rơi vào cảnh được mùa mất giá hoặc bị ép giá khi thị trường biến động.
"Khi tham gia nhóm FSC, chúng tôi được hướng dẫn từ khâu trồng, chăm sóc đến khai thác đúng quy trình. Quan trọng nhất là có doanh nghiệp đứng ra liên kết thu mua nên bà con yên tâm hơn rất nhiều. Giá bán ổn định hơn, mình cũng biết cách làm rừng bài bản để đất đai và nguồn nước không bị ảnh hưởng như trước", ông Minh chia sẻ.
Không chỉ thay đổi cách làm rừng, mô hình còn từng bước thay đổi tư duy sản xuất của người dân từ khai thác ngắn hạn sang phát triển bền vững. Nhiều hộ trước đây chỉ quan tâm đến sản lượng nay đã chú ý hơn tới việc bảo vệ hành lang suối, giữ lại cây bản địa, hạn chế sử dụng hóa chất và tuân thủ nghiêm các quy định về phòng cháy, chữa cháy rừng.
Hướng tới mở rộng vùng nguyên liệu bền vững
Một trong những kết quả đáng ghi nhận của mô hình là những tác động tích cực đối với môi trường. Các hộ tham gia đã từng bước thay đổi phương thức canh tác theo hướng thân thiện hơn với tự nhiên, giảm sử dụng hóa chất và thuốc bảo vệ thực vật, hạn chế rác thải trong sản xuất.
Công tác bảo vệ nguồn nước, hành lang ven suối, chống xói mòn đất được thực hiện theo tiêu chuẩn quốc tế. Hoạt động phòng cháy, chữa cháy rừng cũng được tăng cường, góp phần bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học trong khu vực.
Sau nhiều năm vận hành, nhóm hộ đã xây dựng được bộ máy quản lý nội bộ ổn định, hệ thống hồ sơ thành viên đầy đủ và khoa học; đồng thời hoàn thiện quy trình kiểm tra hiện trường, kiểm soát khai thác và truy xuất nguồn gốc lâm sản.
Từ những kết quả đạt được tại Đồng Kỳ, Xuân Lương và Tam Tiến, Công ty TNHH Công nghiệp Huarong đang đề xuất mở rộng mô hình sang địa bàn xã Kép với quy mô khoảng 1.500 ha rừng trồng.
Nếu được triển khai, đây sẽ là cơ hội để nhiều hộ trồng rừng tiếp cận phương thức sản xuất hiện đại, nâng cao giá trị kinh tế từ rừng và từng bước hình thành vùng nguyên liệu gỗ lớn, bền vững phục vụ công nghiệp chế biến và xuất khẩu.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng đề cao yếu tố phát triển xanh và trách nhiệm môi trường, mô hình liên kết giữa doanh nghiệp và người dân trong xây dựng chứng chỉ rừng FSC được kỳ vọng sẽ tiếp tục mở rộng, trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững của ngành lâm nghiệp địa phương trong những năm tới.
Chứng chỉ rừng FSC là gì?
FSC là ba chữ cái viết tắt Forest Stewardship Council- một tổ chức phi chính phủ, phi lợi nhuận được thành lập vào năm 1993, thường được gọi là Hội đồng Quản lý rừng.
Hiện Hội đồng Quản lý rừng (FSC) là tổ chức duy nhất được công nhận trên phạm vi toàn cầu về phát triển các tiêu chuẩn chứng nhận về rừng, được thành lập để duy trì và đảm bảo một hệ thống quản lý rừng bền vững có trách nhiệm. Mục đích là để giảm thiểu tình trạng phá rừng, khai thác lâm sản không kiểm soát, dẫn đến việc giảm diện tích rừng vốn là là phổi xanh của Trái đất.
Sau hơn 30 năm hoạt động, FSC đã chứng minh được tầm ảnh hưởng của mình trên phạm vi toàn cầu trong việc ngăn chặn rừng bị khai thác trái phép và bị tàn phá nghiêm trọng. Hiện các chứng chỉ rừng FSC đã có mặt tại hơn 50 quốc gia và vùng lãnh thổ với hơn 850 thành viên bao gồm các tổ chức phi chính phủ, các trung tâm nghiên cứu khoa học, các tổ chức quản lý chứng nhận quốc tế, trung tâm phát triển cộng đồng và các doanh nghiệp.
Theo giới chuyên gia, hiện có ba loại chứng chỉ rừng FSC gồm: Thứ nhất là FMC (Forest Management Certificate) là chứng nhận quyền bảo vệ rừng, cung cấp cho các khu rừng của một quốc gia khi đã đảm bảo các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội và kinh tế. Chứng chỉ này dành riêng cho các nhà khai thác và kiểm lâm, để chứng thực đơn vị quản lý rừng đã tuân thủ 10 nguyên tắc của FSC, phù hợp với các tiêu chí về môi trường, kiểm lâm và xã hội.
Thứ hai là chứng nhận rừng FSC CoC (Chain of Custody Certificate) là loại giấy chứng nhận cho chuỗi hành trình sản phẩm đi từ nguyên liệu có nguồn gốc từ rừng được chế biến, vận chuyển, sản xuất và phân phối đến người tiêu dùng. Chứng chỉ này giúp xác nhận những sản phẩm làm từ gỗ rừng có nguồn gốc, xuất xứ rõ ràng, đáp ứng đầy đủ các tiêu chí của tổ chức FSC.
Thứ ba là chứng nhận FSC-CoC/CW (Chain of Custody/Control Wood Certificate) là chứng nhận chuỗi hành trình sản phẩm, đánh giá nguồn gốc gỗ có kiểm soát dành cho các đơn vị quản lý rừng hoặc sản xuất, chế biến, kinh doanh nguồn gỗ theo tiêu chuẩn kiểm soát của FSC.
Theo đó, các sản phẩm được chứng nhận đều được quản lý thống nhất qua hệ thống dữ liệu có tính chuỗi của FSC, và được nhận diện bằng lô-gô, nhãn hiệu cụ thể.
