Thay vì phải chạy nhiều nơi để xin xác nhận mức thu nhập như trước, người có nhu cầu mua nhà ở xã hội sắp tới sẽ được tự kê khai và cam kết về thu nhập của mình. Cơ chế mới này được quy định tại Nghị định 54/2026/NĐ-CP do Chính phủ vừa ban hành, sửa đổi, bổ sung một số nội dung quan trọng trong lĩnh vực nhà ở và kinh doanh bất động sản, hướng đến mục tiêu đơn giản hóa thủ tục nhưng vẫn siết chặt kiểm soát nhằm ngăn chặn trục lợi chính sách.
Điểm đáng chú ý nhất của Nghị định là việc thay đổi phương thức xác nhận điều kiện thu nhập. Thay vì cơ quan hành chính xác nhận trước như trước đây, người dân sẽ chủ động kê khai mức thu nhập bình quân hàng tháng và chịu trách nhiệm về nội dung cam kết. Trên cơ sở đó, cơ quan chức năng sẽ thực hiện hậu kiểm khi cần thiết. Cách làm này được kỳ vọng vừa giảm áp lực giấy tờ, vừa nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của người đăng ký mua nhà ở xã hội.
Cùng với thay đổi về cơ chế, thẩm quyền xác nhận thông tin cũng được điều chỉnh. Theo quy định sửa đổi từ Nghị định 100/2024/NĐ-CP, việc xác nhận điều kiện thu nhập không còn do UBND cấp xã đảm nhiệm mà được chuyển sang Công an cấp xã tại nơi thường trú, tạm trú hoặc nơi ở hiện tại của người dân. Trong vòng 7 ngày kể từ khi tiếp nhận đơn đề nghị, Công an cấp xã phải xác nhận các thông tin nhân thân cơ bản như họ tên, ngày tháng năm sinh, giới tính, số định danh cá nhân và nơi cư trú.
Đáng lưu ý, đơn đề nghị xác nhận điều kiện thu nhập đồng thời là giấy tờ chứng minh đối tượng được hưởng chính sách nhà ở xã hội. Trên cơ sở kê khai và cam kết của công dân, lực lượng Công an sẽ phối hợp với các cơ quan liên quan để xác minh thu nhập trong trường hợp cần thiết. Cơ chế “kê khai - cam kết - hậu kiểm” được đánh giá là giải pháp dung hòa giữa cải cách thủ tục hành chính và tăng cường kiểm soát thực chất, hạn chế tình trạng xác nhận mang tính hình thức như trước.
Dù thay đổi quy trình xác nhận, mức trần thu nhập để được hưởng chính sách vẫn được giữ nguyên. Theo đó, người độc thân phải có thu nhập không quá 15 triệu đồng mỗi tháng; đối với người đã kết hôn, tổng thu nhập của hai vợ chồng không vượt quá 30 triệu đồng/tháng. Việc giữ ổn định ngưỡng thu nhập nhằm bảo đảm tính kế thừa của chính sách, tránh xáo trộn lớn trong quá trình triển khai.
Không chỉ điều chỉnh tiêu chí về thu nhập, Nghị định 54/2026/NĐ-CP còn mở rộng cách xác định điều kiện “chưa có nhà ở”. Theo quy định mới, người đăng ký mua và vợ hoặc chồng (nếu có) được xem là chưa có nhà ở nếu không có tên hoặc không có thông tin về nhà ở trong Giấy chứng nhận tại tỉnh, thành phố nơi triển khai dự án nhà ở xã hội. Cơ quan có thẩm quyền cấp Giấy chứng nhận theo pháp luật đất đai phải phản hồi, xác nhận trong thời hạn 7 ngày kể từ khi nhận được đề nghị.
Song song với việc siết điều kiện, quy trình bán, cho thuê mua và cho thuê nhà ở xã hội cũng được bổ sung các yêu cầu minh bạch hơn. Chủ đầu tư phải công khai đầy đủ thông tin dự án trên hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về nhà ở và thị trường bất động sản, đồng thời quy định rõ thời gian tiếp nhận và giải quyết hồ sơ. Nếu số hồ sơ hợp lệ vượt quá số căn hộ dự kiến bán, việc lựa chọn người mua phải tiến hành bằng hình thức bốc thăm dưới sự giám sát của cơ quan chức năng nhằm bảo đảm công bằng.
Một thay đổi khác đáng chú ý là việc điều chỉnh thời hạn ưu tiên cho người đang thuê nhà ở xã hội. Theo quy định mới, chủ đầu tư được ưu tiên bán cho người thuê đủ điều kiện nếu họ có nhu cầu mua trước thời hạn 10 năm, thay vì 5 năm như trước đây. Điều chỉnh này được cho là tạo thêm cơ hội an cư ổn định cho nhóm đối tượng đã gắn bó với dự án trong thời gian dài.
Có hiệu lực từ ngày 09/02/2026, Nghị định 54/2026/NĐ-CP được kỳ vọng sẽ góp phần hoàn thiện khung pháp lý về nhà ở xã hội theo hướng minh bạch, chặt chẽ nhưng thân thiện hơn với người dân. Khi thủ tục được rút gọn, trách nhiệm cá nhân được đề cao và cơ chế hậu kiểm được tăng cường, chính sách nhà ở xã hội được kỳ vọng sẽ đi đúng đối tượng, phát huy hiệu quả thực chất trong giai đoạn tới.
