Việc cho phép cá nhân, hộ kinh doanh và doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư, xây dựng và quản lý chợ đang được xem là một bước đi quan trọng nhằm thúc đẩy xã hội hóa trong lĩnh vực hạ tầng thương mại. Nội dung này được đề cập trong dự thảo Nghị định thay thế quy định hiện hành về phát triển và quản lý chợ, với kỳ vọng tạo ra cú hích mới cho hệ thống chợ truyền thống trong bối cảnh nhiều thách thức đặt ra.
Tại hội thảo lấy ý kiến diễn ra ngày 22/4/2026, đại diện cơ quan soạn thảo nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện hành lang pháp lý để phù hợp hơn với thực tiễn. Theo đó, dự thảo nghị định mới không chỉ hướng tới khắc phục những bất cập trong quá trình triển khai trước đây mà còn tạo điều kiện để hệ thống chợ phát triển theo hướng hiện đại, gắn với xu thế tiêu dùng xanh, chuyển đổi số và kích cầu thị trường nội địa.
Một trong những điểm đáng chú ý là cơ chế huy động nguồn lực đầu tư được thiết kế linh hoạt hơn. Ngân sách Trung ương sẽ tập trung hỗ trợ các khu vực khó khăn như miền núi, vùng sâu, vùng xa hay địa bàn có đông đồng bào dân tộc thiểu số. Trong khi đó, các địa phương được trao quyền chủ động bố trí nguồn lực và kết hợp đa dạng các nguồn vốn hợp pháp để triển khai đầu tư, nâng cấp chợ trên địa bàn. Cách tiếp cận này được kỳ vọng giúp giảm áp lực ngân sách, đồng thời thu hút mạnh mẽ nguồn lực xã hội.
Không dừng lại ở đó, dự thảo còn đề xuất mở rộng đáng kể đối tượng tham gia đầu tư. Lần đầu tiên, cá nhân và hộ kinh doanh được phép trực tiếp tham gia xây dựng, quản lý chợ, thay vì chỉ giới hạn ở các tổ chức hoặc doanh nghiệp như trước. Quy định này được đánh giá sẽ tạo ra sự cạnh tranh lành mạnh, thúc đẩy nâng cao chất lượng dịch vụ và đa dạng hóa mô hình quản lý chợ.
Song song với việc mở rộng nguồn lực, dự thảo cũng đặt trọng tâm vào đổi mới phương thức quản lý. Việc phân cấp, phân quyền được đẩy mạnh nhằm làm rõ trách nhiệm của từng cấp, rút ngắn quy trình ra quyết định và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước. Bên cạnh đó, nhiều cơ chế mới được bổ sung để phù hợp với bối cảnh phát triển, như cho phép khai thác chợ theo hướng đa chức năng, tận dụng tài sản hạ tầng để tham gia các dự án đối tác công - tư, hay thúc đẩy phát triển chợ biên giới theo hướng hiện đại, giảm chi phí logistics.
Đáng chú ý, các yếu tố công nghệ và phát triển bền vững cũng lần đầu tiên được tích hợp một cách toàn diện. Dự thảo đề cập đến việc xây dựng mô hình chợ thông minh, ứng dụng chuyển đổi số trong quản lý và truy xuất nguồn gốc hàng hóa, đồng thời khuyến khích các giải pháp thân thiện môi trường. Đây được xem là bước chuyển cần thiết để hệ thống chợ truyền thống thích ứng với xu hướng tiêu dùng mới.
Thực tế cho thấy, dù số lượng chợ có xu hướng giảm trong giai đoạn 2015 - 2025, nhưng loại hình này vẫn giữ vai trò chủ đạo trong hạ tầng thương mại. Tính đến năm 2025, cả nước có hơn 8.100 chợ, vượt xa số lượng siêu thị và trung tâm thương mại. Tuy nhiên, phần lớn trong số đó là chợ hạng III với cơ sở vật chất còn hạn chế, đặt ra yêu cầu cấp bách về nâng cấp và cải thiện chất lượng hoạt động.
Không chỉ đóng vai trò kinh tế, chợ còn là nơi tạo sinh kế cho khoảng 1,7 - 2 triệu hộ kinh doanh, qua đó góp phần giải quyết việc làm và giảm nghèo, đặc biệt đối với lao động phổ thông và khu vực phi chính thức. Bên cạnh chức năng giao thương, chợ còn mang giá trị văn hóa đặc trưng, phản ánh đời sống và tập quán của từng vùng miền. Nhiều mô hình chợ truyền thống đã trở thành điểm nhấn du lịch, góp phần quảng bá hình ảnh địa phương và gia tăng giá trị kinh tế.
Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng, trong cấu trúc kinh tế - xã hội hiện nay, chợ vẫn là mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng hàng hóa, nhất là tại khu vực nông thôn và miền núi. Đây không chỉ là nơi tiêu thụ nông sản mà còn là kênh phân phối hàng thiết yếu đến người dân.
Tiếp thu góp ý từ các bên liên quan, cơ quan soạn thảo cho biết sẽ tiếp tục hoàn thiện dự thảo nghị định trước khi trình cấp có thẩm quyền ban hành. Khi được thông qua, chính sách mới được kỳ vọng sẽ tạo nền tảng pháp lý đồng bộ, vừa thúc đẩy hiện đại hóa hệ thống chợ, vừa gìn giữ những giá trị truyền thống vốn có, qua đó đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.
