Trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến động, Bộ Tài chính đang lấy ý kiến các bộ, ngành về dự thảo Nghị quyết của Chính phủ liên quan đến việc kéo dài thời gian áp dụng các chính sách ưu đãi thuế đối với xăng dầu, nguyên liệu sản xuất xăng dầu và nhiên liệu bay. Theo đề xuất, các chính sách này sẽ tiếp tục được thực hiện từ ngày 1/7 đến hết ngày 30/9/2026 nhằm góp phần ổn định thị trường, hỗ trợ doanh nghiệp và kiểm soát lạm phát.
Dù giá dầu thế giới đã giảm đáng kể so với giai đoạn căng thẳng nhất của xung đột tại Trung Đông, mức giá hiện nay vẫn cao hơn khoảng 20% so với thời điểm trước khi xảy ra chiến sự. Giá xăng dầu bán lẻ trong nước cũng đã hạ nhiệt nhưng vẫn duy trì ở mức cao hơn đáng kể so với trước đây. Đây được xem là một trong những nguyên nhân khiến Bộ Tài chính tiếp tục đề xuất duy trì các chính sách hỗ trợ về thuế.
Đề xuất 4 phương án thuế, ưu tiên kịch bản cân bằng
Trên cơ sở đánh giá diễn biến thị trường năng lượng, yêu cầu điều hành kinh tế vĩ mô và mục tiêu kiểm soát lạm phát, Bộ Tài chính xây dựng bốn phương án điều chỉnh thuế đối với xăng dầu. Ở phương án thứ nhất, cơ quan này đề xuất tiếp tục áp dụng thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) ở mức 0%, thuế bảo vệ môi trường bằng 0 đồng, đồng thời không tính thuế giá trị gia tăng và giữ thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng ở mức 0%.
Phương án thứ hai vẫn duy trì thuế nhập khẩu MFN bằng 0%, tiếp tục miễn thuế bảo vệ môi trường và không tính thuế giá trị gia tăng. Tuy nhiên, thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ được khôi phục theo quy định của Luật Thuế tiêu thụ đặc biệt năm 2025 với mức 10% đối với xăng khoáng, 8% với xăng E5 và 7% đối với xăng E10.
Trong khi đó, phương án thứ ba giữ thuế nhập khẩu MFN ở mức 0%, giảm thuế bảo vệ môi trường xuống mức sàn của khung thuế, tương đương giảm khoảng một nửa, không tính thuế giá trị gia tăng nhưng khôi phục thuế tiêu thụ đặc biệt.
Ở phương án cuối, Bộ Tài chính đề xuất tiếp tục miễn thuế nhập khẩu MFN, không tính thuế giá trị gia tăng, áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt ở mức 5% và khôi phục thuế bảo vệ môi trường theo quy định.
Sau khi đánh giá tác động của từng phương án, Bộ Tài chính kiến nghị Chính phủ lựa chọn phương án thứ hai. Theo cơ quan này, đây là giải pháp hài hòa giữa mục tiêu hỗ trợ thị trường, hạn chế áp lực tăng giá nhiên liệu và vẫn bảo đảm nguồn thu ngân sách. Đáng chú ý, thuế tiêu thụ đặc biệt chỉ áp dụng đối với xăng, còn dầu diesel tiếp tục không chịu loại thuế này nhằm giảm tác động đến sản xuất và vận tải.
Hỗ trợ tăng trưởng nhưng vẫn tạo dư địa cho ngân sách
Theo tính toán của Bộ Tài chính, nếu áp dụng phương án được đề xuất, giá xăng RON95 và E10 có thể tăng khoảng 7%, xăng E5 tăng khoảng 8%, trong khi giá dầu diesel gần như không thay đổi. Bình quân, giá xăng dầu dự kiến tăng khoảng 5%, khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tăng khoảng 0,11 điểm phần trăm. Mức tác động này được đánh giá thấp hơn đáng kể so với trường hợp khôi phục đồng loạt tất cả các sắc thuế về mức cũ.
Việc tiếp tục duy trì thuế nhập khẩu ưu đãi ở mức 0% được kỳ vọng sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu mối mở rộng nguồn nhập khẩu từ nhiều thị trường ngoài ASEAN và Hàn Quốc, giảm phụ thuộc vào các nguồn cung truyền thống, qua đó tăng tính chủ động về nguồn hàng và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng.
Theo dự kiến, nếu triển khai phương án thứ hai, ngân sách nhà nước sẽ giảm thu khoảng 15.400 tỷ đồng. Bộ Tài chính cho rằng đây là khoản giảm thu cần thiết để tránh cú sốc tăng giá xăng dầu, tạo điều kiện duy trì đà phục hồi của hoạt động sản xuất, kinh doanh cũng như ổn định kinh tế vĩ mô.
Thực tế, trong thời gian thực hiện các chính sách hỗ trợ, nguồn thu ngân sách từ các sắc thuế liên quan đến xăng dầu đã giảm đáng kể. Tính đến hết ngày 30/6/2026, số giảm thu từ thuế nhập khẩu xăng dầu ước khoảng 2.021 tỷ đồng, tương đương khoảng 500 tỷ đồng mỗi tháng. Đối với thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng và thuế tiêu thụ đặc biệt, tổng mức giảm thu trong hơn ba tháng thực hiện chính sách ước khoảng 22.000 tỷ đồng, bình quân khoảng 7.300 tỷ đồng mỗi tháng. Tuy nhiên, việc từng bước khôi phục một số sắc thuế cũng sẽ tạo thêm dư địa tăng thu ngân sách trong những tháng cuối năm.
Bộ Tài chính đánh giá, việc tiếp tục không tính thuế giá trị gia tăng và duy trì thuế bảo vệ môi trường ở mức 0 đồng đến hết tháng 9 sẽ góp phần hạn chế đà tăng của giá bán lẻ xăng dầu, giảm áp lực chi phí đi lại, tiêu dùng và tâm lý kỳ vọng lạm phát. Bên cạnh đó, việc không áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với dầu diesel sẽ hỗ trợ trực tiếp cho các lĩnh vực vận tải, logistics, khai thác thủy sản và sản xuất vốn sử dụng chủ yếu loại nhiên liệu này.
Song song với đề xuất gia hạn chính sách thuế, Bộ Tài chính cũng kiến nghị Chính phủ giao Bộ Công Thương nghiên cứu phương án trích lập Quỹ Bình ổn giá xăng dầu phù hợp để tăng hiệu quả điều hành giá trong thời gian tới. Nội dung này cũng phù hợp với Nghị quyết 168/NQ-CP về cập nhật kịch bản tăng trưởng năm 2026, trong đó Chính phủ yêu cầu tiếp tục điều hành chính sách tài khóa theo hướng mở rộng có trọng tâm nhằm hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên.
Cùng với đó, Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành phối hợp chặt chẽ trong công tác điều hành giá, cân đối cung cầu hàng hóa, kiểm soát lạm phát và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá bất hợp lý. Ngân hàng Nhà nước tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt để giữ ổn định kinh tế vĩ mô, trong khi Bộ Công Thương được giao bảo đảm nguồn cung xăng dầu trong nước và triển khai hiệu quả cơ chế tạm ứng ngân sách cho Quỹ Bình ổn giá xăng dầu.
