Kể từ khi được khôi phục lại năm 1990 đến nay, Lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn trải qua nhiều thăng trầm. Trong đó, ít người có thể quên sự việc xảy ra tại vòng loại lễ hội năm 2017 với sự kiện trâu chọi húc chết chủ trâu ngay trong sới chọi.
Sự kiện này đóng vai trò như là “giọt nước tràn ly”. Bởi trước đó, có khá nhiều dư luận, thậm chí điều tiếng không hay về lễ hội độc đáo của cư dân miền biển Đồ Sơn đã được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Nhiều dấu hỏi chấm “to đùng” được đặt ra về việc địa phương tổ chức cả vòng loại và vòng chung kết để tăng số trâu chọi khiến lễ hội bị phình ra quá mức. Rồi đến việc người dân địa phương, du khách phải bỏ tiền mua vé để xem Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thêm nghi vấn về việc tuồn thịt trâu bên ngoài vào bán tại lễ hội với giá cao ngất ngưởng để trục lợi...
Sự việc “nóng” đến mức, ngày 7/9/2017, tại Hà Nội, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức tọa đàm “Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý và tổ chức lễ hội chọi trâu Đồ Sơn” với sự tham gia của rất nhiều nhà nghiên cứu văn hóa hàng đầu Việt Nam. Sự kiện được coi là “Ngày phán quyết” đối với Lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn.
Có mặt tại buổi tọa đàm, tác giả bài viết vẫn nhớ rõ hình ảnh Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn khi đó là ông Hoàng Xuân Minh phát biểu trong nghẹn ngào: “Khi có thông tin dừng lễ hội chọi trâu, nhiều người dân Đồ Sơn đã ôm mặt khóc”.
Bằng sự thẳng thắn, công tâm, nhiều nhà nghiên cứu văn hóa tên tuổi, như Giáo sư Phan Huy Lê, Giáo sư Vũ Minh Giang, Giáo sư Lê Hồng Lý... khi đó đã lên tiếng về việc cần thiết phải duy trì lễ hội độc đáo của cư dân miền biển Đồ Sơn, nhưng phải thay đổi để xứng tầm Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Điều này cũng là ý kiến của Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch khi đó là bà Trịnh Thị Thủy tại phát biểu kết luận tọa đàm: “Việc các nhà nghiên cứu đồng thuận cho rằng nên tiếp tục tổ chức lễ hội chọi trâu tại Đồ Sơn là tin vui, điều đáng mừng cho người dân Đồ Sơn nói riêng và TP Hải Phòng nói chung. Tuy nhiên, thời gian tới, địa phương cần xem xét giải pháp đổi mới tổ chức lễ hội chọi trâu, như việc cần chỉnh quy mô lễ hội theo hướng thu gọn lại”.
Theo ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đồ Sơn (khi đó là Phó Chủ tịch UBND quận Đồ Sơn, TP Hải Phòng), ngay sau khi kết thúc vòng chung kết Lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn năm 2017 đầy giông bão, địa phương lập tức phối hợp các cơ quan, ban ngành liên quan của Trung ương, TP Hải Phòng, các nhà nghiên cứu văn hóa hàng đầu Việt Nam... hoàn thiện “Đề án đổi mới công tác tổ chức, quản lý lễ hội chọi trâu Đồ Sơn”.
Kể từ Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn năm 2018, quận Đồ Sơn đã thực hiện rất nhiều thay đổi theo chỉ đạo của Trung ương, TP Hải Phòng, nhất là nội dung “Đề án đổi mới công tác tổ chức, quản lý lễ hội chọi trâu Đồ Sơn” đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch thống nhất trước đó. Qua đó, góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia cũng như làm hài lòng các chủ trâu, người dân địa phương, du khách. Những thay đổi chủ yếu diễn ra tại phần hội.
Trong đó, rõ nhất là việc loại bỏ vòng đấu loại, chỉ còn vòng chung kết với 16 trâu chọi tham dự. Lễ hội năm 2018, lần đầu người dân địa phương, du khách được vào sân tự do mà không phải mua vé. Trước kỳ lễ hội, Ban Tổ chức tiến hành kiểm tra kỹ càng các trâu, nhất là kiểm tra xem chủ trâu có sử dụng chất kích thích cho trâu hay không.
Từ giết mổ tại chỗ gây phản cảm, từ kỳ lễ hội đó đến nay, quận Đồ Sơn bố trí khu giết mổ riêng và phân công lực lượng chức năng giám sát, kiểm soát chặt chẽ tránh hiện tượng tuồn thịt trâu từ ngoài vào.
Tránh sự cố đáng tiếc xảy ra tại vòng loại lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn năm 2017, từ lễ hội năm 2018, Ban Tổ chức tập trung công tác giữ gìn an ninh, trật tự và bảo đảm an toàn cho chủ trâu, du khách. Trong đó, lực lượng chức năng luôn thường trực tại hầu hết các “điểm nóng” giữ gìn trật tự, không cho bất kỳ khán giả nào xuống khu vực dưới sân. Đồng thời, yêu cầu các chủ trâu đưa số người theo quy định (2 người vào sân) và bảo đảm khi trận đấu bắt đầu, những người dắt trâu di chuyển tới nơi an toàn.
Trước khi diễn ra lễ hội, Ban Tổ chức tổ chức hai đợt kiểm tra đánh giá mức độ an toàn của trâu chọi theo tiêu chí của quy chế lễ hội. Những thay đổi theo hướng tích cực làm hài lòng các chủ trâu, người dân địa phương, du khách tại các kỳ lễ hội trước vẫn tiếp tục được duy trì.
Bên cạnh đó, Ban Tổ chức lễ hội, chính quyền quận Đồ Sơn căn cứ vào tình hình thực tế cũng như kiến nghị, đề xuất của chủ trâu, người dân địa phương, du khách, các nhà nghiên cứu văn hóa… tiếp tục “nhặt sạn” để gìn giữ, bảo vệ và phát huy giá trị Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
Theo ông Phạm Hoàng Tuấn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND phường Đồ Sơn, TP Hải Phòng, kể từ khi thực hiện chính quyền 2 cấp, Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn có nhiều thay đổi để phù hợp cũng như tạo điều kiện thuận lợi hơn cho các chủ trâu cũng như người dân địa phương, du khách.
Trong đó, năm 2025, quy mô lễ hội cơ bản giữ nguyên như trước khi sáp nhập. Các trâu được phân bổ: 6 phường thuộc quận Đồ Sơn cũ, 1 phường có 2 trâu. Còn lại 4 suất dành cho địa phương có trâu đồng giải 3, về nhì và đứng thứ nhất Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn 2024. Các nghi lễ, biện pháp bảo đảm an toàn, bán thịt trâu… cơ bản giữ nguyên như trước. Đến lễ hội năm 2026 này, sau 8 năm bị gián đoạn, vòng loại được tổ chức trở lại theo hồ sơ di sản đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận.
“Việc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho phép tổ chức trở lại đầy đủ 2 vòng thi theo đúng hồ sơ di sản thể hiện sự ghi nhận những nỗ lực của địa phương trong công tác bảo tồn di sản, đồng thời khẳng định quyết tâm của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Đồ Sơn trong việc gìn giữ nguyên vẹn hồn cốt của lễ hội, để di sản tiếp tục được trao truyền cho các thế hệ mai sau. Đồng thời, là tiền đề quan trọng để nâng tầm thương hiệu Lễ hội chọi trâu Đồ Sơn trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc sắc của Hải Phòng và cả nước”, ông Phạm Hoàng Tuấn chia sẻ.
Khi tổ chức vòng đấu loại ngày 21/7 vừa qua, Ban tổ chức chuẩn bị nhiều công tác, đầu tư công phu và cẩn trọng hơn. Thay vì chỉ có 16 “ông” trâu thi đấu vòng chung kết như mọi năm, năm nay vòng loại có 32 “ông trâu” tham gia thi đấu với 16 kháp đấu loại trực tiếp để lựa chọn 16 trâu xuất sắc nhất vào vòng chung kết.
Trong đó, 4 đình, đền gồm: Đền Nghè, đình Ngọc Xuyên, đình Nam và đình Ngọc Hải ở phường Đồ Sơn được đăng ký mỗi đơn vị 7 trâu. Ngoài ra, 4 chủ trâu có thành tích cao tại lễ hội năm 2025 được đăng ký thêm 1 trâu tham dự.
Vòng chung kết Lễ hội chọi trâu truyền thống Đồ Sơn - VTV 2026 diễn ra vào ngày 19/9/2026 (tức 9/8 Âm lịch) tới theo truyền thống.
Vì thế, về vùng quê miền biển đầy sóng gió những ngày giữa tháng 8/2026 này, đâu đâu cũng thấy rộn ràng tiếng trống giúp các “ông” trâu làm quen với bầu không khí lễ hội. Khắp các nẻo đường, góc phố, văng vẳng câu ca “Dù ai buôn đâu bán đâu/ Mồng chín tháng tám chọi trâu thì về” mời gọi du khách thập phương tìm đến và trở lại với lễ hội truyền thống chọi trâu Đồ Sơn- Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia./.
