Biến động Trung Đông gây sức ép logistics, xuất khẩu thủy sản đối mặt nhiều thách thức
Những căng thẳng quân sự leo thang tại Trung Đông từ cuối tháng 2/2026 đang đặt ra không ít lo ngại về nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu. Đây là khu vực nằm trên các tuyến hàng hải huyết mạch, đặc biệt là Eo biển Hormuz và trục vận tải kết nối với Kênh đào Suez - nơi giữ vai trò then chốt đối với dòng chảy thương mại và năng lượng thế giới. Chỉ cần một sự gián đoạn nhỏ cũng có thể kéo theo hệ lụy lớn về chi phí vận tải, giá nhiên liệu và hoạt động logistics quốc tế.
Trong bối cảnh đó, ngành thủy sản Việt Nam - vốn phụ thuộc lớn vào hệ thống vận chuyển container lạnh xuyên biên giới đã bắt đầu ghi nhận những tác động nhất định. Khác với các cú sốc về cầu, ảnh hưởng hiện nay chủ yếu đến từ chi phí logistics gia tăng, rủi ro vận tải và biến động mạnh của giá nhiên liệu.
Theo phản ánh từ doanh nghiệp, một trong những thay đổi rõ rệt là việc các hãng tàu quốc tế điều chỉnh hành trình để tránh các khu vực có nguy cơ mất an ninh. Thay vì đi qua các tuyến truyền thống, nhiều chuyến tàu buộc phải vòng qua châu Phi, khiến thời gian vận chuyển kéo dài thêm từ 7 đến 10 ngày, thậm chí lên tới 10-20 ngày tùy tuyến. Điều này gây áp lực lớn lên tiến độ giao hàng và đặc biệt bất lợi đối với hàng đông lạnh yêu cầu nghiêm ngặt về bảo quản.
Chi phí vận chuyển theo đó cũng tăng mạnh. Nhiều doanh nghiệp cho biết, mỗi container lạnh có thể phát sinh thêm từ 2.000 đến 4.000 USD, chưa kể các phụ phí như rủi ro chiến tranh hay nhiên liệu. Trong khi đó, giá dầu leo thang còn kéo theo chi phí vận tải nội địa tăng, khiến tổng chi phí logistics bị đội lên ở nhiều khâu.
Bà Nguyễn Kim Thanh, Tổng Giám đốc Saky Foods, cho rằng áp lực hiện nay không chỉ đến từ một yếu tố đơn lẻ mà là sự cộng hưởng của nhiều biến động. Khi chi phí nguyên liệu, logistics và vốn cùng tăng, doanh nghiệp phải gánh chịu áp lực lớn trong khi giá xuất khẩu đã được chốt trước theo hợp đồng dài hạn. Điều này khiến phần chi phí phát sinh buộc phải tự hấp thụ, làm suy giảm biên lợi nhuận.
Tác động của tình hình địa chính trị cũng không đồng đều giữa các nhóm sản phẩm. Với ngành tôm, chi phí vận tải tăng và thời gian giao hàng kéo dài là yếu tố ảnh hưởng trực tiếp. Cá tra - mặt hàng có tỷ trọng lớn tại Trung Đông cũng chịu sức ép khi vận tải gián đoạn, trong bối cảnh nhu cầu ở một số thị trường lớn khác có dấu hiệu chậm lại. Đối với cá ngừ, giá nhiên liệu tăng làm chi phí khai thác đội lên, kéo theo giá nguyên liệu và chi phí vận chuyển tăng theo. Tuy nhiên, trong bối cảnh bất ổn, các sản phẩm có thời hạn bảo quản dài như cá ngừ đóng hộp lại có thể hưởng lợi từ xu hướng tích trữ.
Chủ động thích ứng, doanh nghiệp thủy sản tìm cách giữ nhịp xuất khẩu
Bất chấp những biến động, Trung Đông vẫn là một trong những thị trường quan trọng đối với thủy sản Việt Nam. Trong giai đoạn 2020 - 2025, kim ngạch xuất khẩu sang khu vực này đã tăng từ khoảng 197,7 triệu USD lên hơn 401,1 triệu USD, cho thấy dư địa tăng trưởng ổn định.
Xét theo cơ cấu, cá tra tiếp tục giữ vai trò chủ lực với giá trị gần 176 triệu USD trong năm 2025, tăng mạnh so với mức khoảng 79 triệu USD năm 2020. Cá ngừ đạt khoảng 94,4 triệu USD, trong khi tôm ghi nhận hơn 54 triệu USD. Ngoài ra, các sản phẩm như mực, bạch tuộc, cá biển và thủy sản chế biến cũng đang dần mở rộng thị phần, góp phần đa dạng hóa danh mục xuất khẩu.
Chính vì vậy, những bất ổn tại khu vực này đang được cộng đồng doanh nghiệp theo dõi sát sao, đặc biệt khi rủi ro có thể lan rộng ra toàn bộ hệ thống logistics toàn cầu. Trong kịch bản xung đột kéo dài, chi phí vận tải biển hoàn toàn có thể tăng mạnh tương tự giai đoạn dịch COVID-19, kéo theo giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và các chi phí chuỗi cung ứng đồng loạt gia tăng.
Trước tình hình đó, nhiều doanh nghiệp đã chủ động điều chỉnh chiến lược. Việc tăng cường trao đổi với đối tác nhập khẩu, làm việc chặt chẽ với hãng tàu để cập nhật lịch trình và cân nhắc các phương án vận tải thay thế đang được triển khai nhằm giảm thiểu rủi ro. Đồng thời, các doanh nghiệp cũng chú trọng phân bổ lại thị trường, tránh phụ thuộc quá lớn vào một khu vực.
Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) nhận định, theo dõi sát diễn biến địa chính trị và hệ thống logistics quốc tế là yếu tố then chốt trong giai đoạn hiện nay. Sự chủ động và linh hoạt sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng tốt hơn trước các cú sốc bên ngoài.
Ở thời điểm hiện tại, tác động đến xuất khẩu thủy sản vẫn chủ yếu xoay quanh chi phí logistics và chưa lan rộng sang nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, nếu căng thẳng tiếp tục kéo dài, áp lực lên chi phí và chuỗi cung ứng sẽ ngày càng lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh.
Trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động, khả năng thích ứng nhanh, đa dạng hóa phương án vận chuyển và điều chỉnh chiến lược thị trường sẽ là “chìa khóa” để doanh nghiệp thủy sản duy trì đà xuất khẩu ổn định, hạn chế rủi ro và giữ vững vị thế trên thị trường quốc tế.
