Xây dựng Đập Sông Lam cần đảm bảo hài hoà giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu bảo vệ tài nguyên nước và môi trường

Theo kế hoạch tổng quan, dự án đập sông Lam, tỉnh Nghệ An có nhiệm vụ phục vụ lấy nước cho vùng Nam Hưng Nghi, bao gồm các xã Kim Liên, xã Nam Đàn, xã Vạn An, xã Đại Huệ, xã Thiên Nhân, thuộc huyện Nam Đàn cũ; xã Hưng Nguyên, xã Hưng Nguyên Nam, xã Yên Trung, xã Lam Thành thuộc huyện Hưng Nguyên cũ; xã Nghi Lộc, xã Phúc Lộc, xã Đông Lộc, xã Trung Lộc, xã Thần Lĩnh, xã Hải Lộc, xã Văn Kiều thuộc huyện Nghi Lộc cũ; phường Trường Vinh, phường Thành Vinh, phường Vinh Hưng, phường Vinh Phú, phường Vinh Lộc, phường Cửa Lò thuộc thành phố Vinh cũ.

Đây là những khu vực có nền kinh tế phát triển và là trung tâm kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Nghệ An. Phần lớn nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp cho vùng (63% diện tích) được cấp từ 180 trạm bơm, lấy nước từ hệ thống thủy lợi Nam Nghệ An (tưới cho 13.826 ha lúa và 2.371 ha màu).

Báo cáo với Đoàn công tác tại hiện trường, Ban Quản lý Đầu tư và Xây dựng Thủy lợi 1 cho biết, trên cơ sở điều kiện tự nhiên, hiện trạng công trình và yêu cầu phát triển trong tương lai, đơn vị đề xuất 02 giải pháp chính đang được xem xét nghiên cứu để thực hiện dự án.

Giải pháp thứ nhất là xây dựng trạm bơm lấy nước bổ sung đặt ngay sau cống Nam Đàn 2 nhằm bảo đảm cấp nước trong điều kiện mực nước sông thấp. Giải pháp thứ hai được nghiên cứu là xây dựng đập dâng trên sông Lam để nâng cao, duy trì mực nước thượng lưu trước cống Nam Đàn 2, bảo đảm lấy nước ổn định cho hệ thống thủy lợi Nam Hưng Nghi và các công trình khai thác nước khác trong khu vực. 

Từ nhu cầu cấp thiết, dự án xây dựng đập dâng sông Lam và hệ thống công trình phụ trợ kỳ vọng sẽ điều tiết, hỗ trợ lấy nước hiệu quả cho cống Nam Đàn và các công trình thủy lợi khác nhằm đáp ứng nhiệm vụ đa mục tiêu, cùng lúc duy trì dòng chảy trên các trục sông, góp phần cải thiện môi trường nước; kết hợp tạo nguồn cấp nước sinh hoạt, phát triển công nghiệp, dịch vụ và du lịch.
Tăng cường kết nối giao thông hai bờ sông Lam, bảo đảm liên kết vùng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, đáp ứng nhu cầu vận tải và phù hợp với định hướng quy hoạch vùng.

Tại hiện trường, Đoàn công tác đã tiến hành kiểm tra cống Nam Đàn 2, công trình đầu mối lấy nước quan trọng của hệ thống thủy lợi Nam Nghệ An, được đưa vào khai thác từ năm 2018 với lưu lượng thiết kế 44,04 m³/giây.
Đoàn cũng khảo sát điều kiện địa hình, thủy văn trên sông Lam đoạn qua xã Kim Liên, nghe các đơn vị chuyên môn. báo cáo kết quả nghiên cứu, phân tích ưu, nhược điểm của từng phương án.

Nêu ý kiến trong quá trình kiểm tra thực địa, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp đề nghị các đơn vị tiếp tục rà soát, đánh giá toàn diện các phương án về hiệu quả kỹ thuật, kinh tế, môi trường và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu; nghiên cứu kỹ tác động đến dòng chảy, hệ sinh thái và đời sống người dân, từ đó lựa chọn phương án tối ưu, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với yêu cầu bảo vệ tài nguyên nước và môi trường.

Dự án Đập sông Lam được kỳ vọng sẽ trở thành công trình hạ tầng thủy lợi đa mục tiêu, không chỉ giải quyết nhu cầu cấp nước trước mắt mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu và tạo nền tảng cho sự phát triển bền vững của khu vực Bắc Trung Bộ trong những năm tới.