Phong Nha - Kẻ Bàng phát huy giá trị di sản, hướng tới trung tâm du lịch mạo hiểm Đông Nam Á

Phát huy giá trị nổi bật của Di sản thế giới

Theo Quyết định số 2850/QĐ-UBND ngày 16/7/2026 của UBND tỉnh Quảng Trị, Khu du lịch cấp tỉnh Phong Nha - Kẻ Bàng có diện tích 167.250,4 ha, gồm toàn bộ diện tích Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng và một phần vùng đệm thuộc địa giới hành chính các xã Phong Nha, Thượng Trạch, Kim Điền, Kim Phú và Bố Trạch, loại trừ phần vành đai biên giới.

Phong Nha - Kẻ Bàng hội tụ những giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo, hệ thống hang động, cảnh quan thiên nhiên và đa dạng sinh học. Khoảng 95% diện tích khu vực là rừng tự nhiên, tạo nền tảng quan trọng để phát triển các loại hình du lịch sinh thái, khám phá và trải nghiệm gắn với bảo tồn.

Phong Nha - Kẻ Bàng được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới lần đầu năm 2003 và tiếp tục được mở rộng năm 2015. Năm 2025, Phong Nha - Kẻ Bàng cùng Vườn quốc gia Hin Nậm Nô của Lào được UNESCO ghi danh là Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới, mở rộng không gian và nâng tầm giá trị của di sản.

Sau hơn 20 năm được UNESCO ghi danh, du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng đã có bước phát triển mạnh. Giai đoạn 2020 - 2025, Vườn quốc gia đón khoảng 3,59 triệu lượt khách, trong đó hơn 3,1 triệu lượt khách trong nước và gần 489.000 lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch đạt hơn 1.312 tỷ đồng.

Riêng năm 2025, khu vực đón 899.595 lượt khách, doanh thu hơn 317 tỷ đồng. Trong 7 tháng đầu năm 2026, lượng khách đạt 810.310 lượt, tăng khoảng 14% so với cùng kỳ; doanh thu khoảng 300 tỷ đồng, tăng 18%.

Hiện Phong Nha - Kẻ Bàng có 19 tuyến, điểm du lịch đang hoạt động. Ban Quản lý Vườn tổ chức kinh doanh du lịch sinh thái theo ba hình thức gồm tự tổ chức, liên kết và cho thuê môi trường rừng. Khu vực vùng đệm cũng hình thành nhiều sản phẩm du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, trải nghiệm và cộng đồng, góp phần mở rộng không gian du lịch.

Tháo gỡ vướng mắc, tạo thuận lợi cho khách quốc tế

Bên cạnh kết quả đạt được, hoạt động du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng đang gặp một số khó khăn sau khi sắp xếp, điều chỉnh đơn vị hành chính cấp xã và vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Một số địa bàn trước đây thu hút đông khách quốc tế như Tân Hóa, nay thuộc xã Kim Phú; Trường Xuân, nay thuộc xã Trường Sơn; Tân Trạch, nay thuộc xã Thượng Trạch, hiện nằm trong khu vực biên giới.

Việc đưa khách nước ngoài đến những địa bàn này phát sinh thêm thủ tục hành chính và chi phí do phải tuân thủ các quy định liên quan đến người nước ngoài vào khu vực biên giới. Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả khai thác các sản phẩm du lịch cũng như khả năng thu hút khách quốc tế.

Theo ông Phạm Hồng Thái, Giám đốc Ban Quản lý Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng, trong quá trình vận hành chính quyền địa phương hai cấp, việc khai thác một số tuyến, điểm du lịch, nhất là ở khu vực biên giới, phát sinh khó khăn do liên quan đến quy định pháp luật và quản lý của nhiều ngành.

Trong bối cảnh đó, việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở pháp lý để tổ chức, quản lý và khai thác tài nguyên du lịch đồng bộ hơn. Đồng thời, quyết định này tạo điều kiện tăng cường phối hợp giữa các ngành, lực lượng chức năng và địa phương trong quản lý các tuyến, điểm du lịch.

Địa phương cũng đang tổng hợp các khó khăn, tham mưu cấp có thẩm quyền nghiên cứu, tháo gỡ những quy định chưa phù hợp, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho khách quốc tế tiếp cận và trải nghiệm các sản phẩm du lịch trong phạm vi Khu du lịch trên cơ sở tuân thủ pháp luật về xuất nhập cảnh, cư trú và biên giới.

Việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh cũng được kỳ vọng tạo thêm động lực huy động nguồn lực đầu tư, hoàn thiện hạ tầng, nâng cao chất lượng dịch vụ, đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh của Phong Nha - Kẻ Bàng.

Hướng tới trung tâm du lịch mạo hiểm Đông Nam Á

Theo ông Lê Minh Tuấn, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Trị, việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh Phong Nha - Kẻ Bàng là dấu mốc quan trọng, tạo nền tảng để địa phương tổ chức quản lý, khai thác và phát huy hiệu quả hơn các giá trị nổi bật của Di sản thiên nhiên thế giới. Phong Nha - Kẻ Bàng có lợi thế đặc biệt về địa chất, địa mạo, hệ thống hang động, cảnh quan và đa dạng sinh học, trong đó nhiều giá trị có sức hấp dẫn lớn đối với thị trường khách quốc tế.

Thời gian tới, tỉnh sẽ tập trung phát triển các sản phẩm du lịch đặc trưng theo hướng sinh thái, khám phá, trải nghiệm và mạo hiểm; đồng thời tăng cường xúc tiến, quảng bá, thu hút đầu tư, hoàn thiện hạ tầng và nâng cao chất lượng dịch vụ. Quan điểm xuyên suốt là phát triển du lịch phải gắn với bảo tồn, bảo đảm sức chứa của tài nguyên và tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng. Với những lợi thế sẵn có cùng giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới Phong Nha - Kẻ Bàng - Hin Nậm Nô, Quảng Trị kỳ vọng từng bước đưa Phong Nha - Kẻ Bàng trở thành Khu du lịch quốc gia, điểm đến khám phá thiên nhiên hàng đầu Việt Nam và trung tâm du lịch mạo hiểm của Đông Nam Á.

Theo định hướng phát triển, đến năm 2030, Phong Nha - Kẻ Bàng phấn đấu trở thành trung tâm du lịch quốc gia và quốc tế, hình thành các sản phẩm đặc trưng về thám hiểm hang động, du lịch sinh thái, nghiên cứu và đủ điều kiện để được công nhận là Khu du lịch quốc gia.

Đến năm 2035 và giai đoạn 2035 - 2050, Phong Nha - Kẻ Bàng được định hướng trở thành khu du lịch trọng điểm của Việt Nam, trung tâm du lịch mạo hiểm của Đông Nam Á, điểm đến khám phá, trải nghiệm thiên nhiên hàng đầu Việt Nam và từng bước trở thành điểm đến du lịch hàng đầu châu Á.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, địa phương xác định phát triển du lịch phải gắn chặt với bảo tồn. Ban Quản lý Vườn sẽ tiếp tục tăng cường bảo vệ rừng, đa dạng sinh học, hệ thống hang động, cảnh quan và môi trường; đồng thời phát triển các sản phẩm theo hướng sinh thái, khám phá, trải nghiệm, mạo hiểm, nghỉ dưỡng và du lịch cộng đồng.

Các sản phẩm mới được định hướng có giá trị gia tăng cao, phù hợp với sức chứa và khả năng chịu tải của tài nguyên. Cùng với đó là huy động nguồn lực đầu tư hạ tầng, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số, xúc tiến quảng bá và tăng cường liên kết với các địa phương, doanh nghiệp, điểm đến trong nước và quốc tế.

Một nhiệm vụ quan trọng là phát huy hiệu quả giá trị của Di sản thiên nhiên thế giới xuyên biên giới Phong Nha - Kẻ Bàng - Hin Nậm Nô, qua đó mở rộng không gian liên kết và nâng cao sức hấp dẫn của điểm đến.

Đặc biệt, cộng đồng dân cư vùng đệm sẽ được tạo điều kiện tham gia sâu hơn vào hoạt động du lịch, phát triển các sản phẩm và dịch vụ phù hợp, tạo sinh kế bền vững, nâng cao thu nhập và cùng chung tay bảo tồn di sản.

Việc công nhận Khu du lịch cấp tỉnh vì vậy không chỉ là sự ghi nhận những kết quả trong bảo tồn tài nguyên, đầu tư hạ tầng và phát triển du lịch, mà còn mở ra một giai đoạn phát triển mới. Với những lợi thế đặc biệt về hang động, rừng tự nhiên, đa dạng sinh học và giá trị di sản xuyên biên giới, Phong Nha - Kẻ Bàng đang có thêm nền tảng để từng bước trở thành điểm đến khám phá thiên nhiên hàng đầu Việt Nam và trung tâm du lịch mạo hiểm của Đông Nam Á.