Mưa lớn tại Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ: Tăng cảnh giới an toàn hồ chứa

Ngày 21/8, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) ban hành Công điện số 14/CĐ-TL-ATĐ, đề nghị các địa phương khu vực Đông Bắc Bộ và từ Thanh Hóa đến Nghệ An khẩn trương triển khai phương án ứng phó với mưa lớn. Trọng tâm là bảo vệ an toàn hồ đập, công trình thủy lợi, công trình cấp nước sạch nông thôn, đồng thời hạn chế nguy cơ ngập úng sản xuất và thiếu nước sinh hoạt.

Động thái này được đưa ra trong bối cảnh thời tiết tại khu vực Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ có diễn biến phức tạp. Theo Trung tâm Dự báo khí tượng thủy văn Quốc gia, lúc 7 giờ ngày 21/8, áp thấp nhiệt đới nằm trên khu vực Bắc Vịnh Bắc Bộ, cách đặc khu Bạch Long Vĩ khoảng 100 km về phía Đông. Hệ thống có sức gió mạnh nhất cấp 7, giật cấp 9 và di chuyển theo hướng Tây Bắc với vận tốc khoảng 5 km/giờ.

Dự báo từ ngày 21/8 đến đêm 22/8, Đông Bắc Bộ và Thanh Hóa có mưa vừa, mưa to kèm dông, tổng lượng mưa phổ biến 70-150 mm, một số nơi có thể vượt 300 mm. Cục bộ có khả năng xuất hiện mưa với cường độ lớn. Trong ngày 21/8, Nghệ An cũng được dự báo có mưa vừa, mưa to và dông, lượng mưa phổ biến 20-40 mm, có nơi trên 80 mm.

Trước nguy cơ mưa lớn, Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi yêu cầu các đơn vị quản lý tiếp tục cập nhật sát các bản tin khí tượng thủy văn, đặc biệt là diễn biến mưa và lũ để điều chỉnh phương án vận hành công trình. Các hồ chứa, đập và công trình trọng điểm tại những khu vực vừa trải qua mưa lớn cần được kiểm tra, đánh giá lại mức độ an toàn, qua đó kịp thời phát hiện những vị trí có nguy cơ phát sinh sự cố.

Đối với các công trình đang thi công, yêu cầu an toàn được đặt lên hàng đầu, nhất là tại các hạng mục dưới sâu, công trình ngầm hoặc khu vực đang thực hiện dẫn dòng. Chủ đầu tư và đơn vị thi công phải chuẩn bị phương án bảo vệ người lao động, máy móc, thiết bị; đồng thời nhanh chóng khắc phục những hạng mục đã bị hư hỏng do các đợt mưa, lũ trước đó nhằm tránh phát sinh thêm rủi ro khi mưa lớn tiếp tục diễn ra.

Cùng với bảo vệ công trình, nhiệm vụ tiêu thoát nước cho sản xuất cũng được yêu cầu triển khai từ sớm. Các địa phương cần xác định những vùng cây trồng có khả năng bị ngập, úng để xây dựng phương án tiêu nước tương ứng với diễn biến thời tiết và khả năng đáp ứng của từng hệ thống thủy lợi. Việc bơm tiêu nước đệm trước khi mưa lớn được khuyến nghị thực hiện phù hợp với dự báo nhằm tạo thêm dung tích trữ, tăng khả năng tiếp nhận nước khi lượng mưa tăng cao.

Khi xảy ra ngập úng, hệ thống thủy lợi phải được vận hành ở mức cao nhất trong khả năng cho phép. Thứ tự ưu tiên là bảo vệ khu dân cư, khu công nghiệp và các vùng sản xuất cây trồng có giá trị kinh tế cao, qua đó hạn chế thiệt hại do ngập kéo dài.

Đối với những hồ chứa có cửa van xả lũ, cơ quan quản lý cần chủ động xây dựng kịch bản vận hành dựa trên lượng mưa dự báo. Việc hạ thấp mực nước để tạo dung tích đón lũ phải được tính toán phù hợp, vừa bảo đảm an toàn hồ chứa vừa tránh tình trạng xả lũ bất thường gây nguy hiểm cho khu vực hạ du. Công tác thông tin, cảnh báo người dân cũng phải được thực hiện trước khi tiến hành xả lũ hoặc khi xuất hiện dấu hiệu có thể xảy ra sự cố.

Ở chiều ngược lại, những hồ chứa đang có dung tích trữ thấp hoặc đã đến thời điểm được phép tích nước cần rà soát lại kế hoạch và tổ chức tích nước từng bước theo diễn biến mưa. Mục tiêu là tận dụng nguồn nước để phục vụ phòng, chống hạn hán, thiếu nước trong mùa khô, nhưng việc tích nước phải được kiểm soát chặt chẽ, tuyệt đối không đánh đổi an toàn công trình lấy mục tiêu trữ nước.

Với các hồ chứa đã xuống cấp, hư hỏng hoặc được đánh giá có nguy cơ mất an toàn, yêu cầu đặt ra là hạn chế, thậm chí không tích nước. Tại các vị trí nguy hiểm, địa phương phải tổ chức cảnh báo, bố trí người trực và kiểm soát việc đi lại. Lực lượng, vật tư và phương tiện ứng cứu cần được chuẩn bị đầy đủ theo phương châm “4 tại chỗ”, trong đó phải tính đến khả năng sơ tán người dân ở vùng hạ du nếu tình huống khẩn cấp xảy ra.

Bên cạnh đó, các đơn vị quản lý công trình cấp nước sạch nông thôn cần chủ động hướng dẫn người dân thu gom, trữ và xử lý nước trong trường hợp nguồn cấp bị gián đoạn; đồng thời khuyến cáo sử dụng nước tiết kiệm, an toàn. Đây là giải pháp cần thiết nhằm hạn chế nguy cơ thiếu nước sinh hoạt trong và sau các đợt mưa lớn.

Trong suốt thời gian mưa, lũ, lực lượng quản lý phải duy trì chế độ trực ban 24/24 giờ, đặc biệt tại các công trình được xác định có nguy cơ xảy ra sự cố. Mọi diễn biến bất thường cần được phát hiện, xử lý ngay từ thời điểm đầu, đồng thời kích hoạt phương án ứng phó theo phương châm “4 tại chỗ”, nhằm giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm an toàn cho người dân cũng như công trình thủy lợi.