[Infographic] Giá sầu riêng giảm: Điều gì đang xảy ra với ngành hàng tỷ USD?

Sau thời gian liên tục tăng trưởng và trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu chủ lực của ngành rau quả, sầu riêng Việt Nam đang chịu áp lực giảm giá khi nguồn cung tăng nhanh, cạnh tranh quốc tế gay gắt và thị trường Trung Quốc ngày càng nâng cao yêu cầu về chất lượng.

Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, diễn biến hiện nay không phải là sự biến động nhất thời mà là quá trình điều chỉnh tất yếu của thị trường sau giai đoạn phát triển quá nhanh. Trong vài năm trở lại đây, sầu riêng từng được ví như “trái cây tỷ USD” khi giá bán liên tục lập đỉnh sau khi Việt Nam được cấp phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Mức lợi nhuận hấp dẫn đã thúc đẩy nhiều địa phương mở rộng vùng trồng, nhiều nông dân chuyển đổi từ cà phê, hồ tiêu và các loại cây ăn trái khác sang sầu riêng.

Tuy nhiên, khi diện tích tăng mạnh và nhiều vùng trồng bước vào giai đoạn thu hoạch đồng loạt, nguồn cung bắt đầu vượt xa tốc độ tăng của nhu cầu. Tại các khu vực sản xuất trọng điểm ở Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long, giá thu mua hiện giảm đáng kể so với cùng kỳ năm trước, khiến cả nông dân và doanh nghiệp xuất khẩu gặp nhiều khó khăn.

Theo Cục Hải quan, giá bán sầu riêng Monthong của Việt Nam và Thái Lan tại Trung Quốc hiện phổ biến ở mức 40-60 Nhân dân tệ/kg, tương đương khoảng 145.000-218.000 đồng/kg, thấp hơn nhiều so với mức 70-90 Nhân dân tệ/kg của cùng kỳ năm ngoái.

Không chỉ tại thị trường bán lẻ, giá sầu riêng ở các chợ đầu mối cũng giảm mạnh. Sầu riêng Monthong loại A của Việt Nam từ mức khoảng 73 Nhân dân tệ/kg hồi tháng 4 đã giảm xuống còn khoảng 26 Nhân dân tệ/kg vào tháng 6, tương đương mức giảm gần 65%.

Theo ông Đặng Phúc Nguyên - Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nguyên nhân lớn nhất đến từ việc nhiều quốc gia cùng gia tăng sản lượng xuất khẩu. Nếu trước đây Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu sầu riêng từ Thái Lan thì hiện nay Việt Nam đã nhanh chóng mở rộng thị phần, trong khi Malaysia và Philippines cũng tham gia mạnh hơn vào thị trường này.

“Khi nhiều quốc gia cùng bước vào chính vụ, lượng hàng đổ về Trung Quốc tăng mạnh, trong khi nhu cầu tiêu dùng không tăng tương ứng. Giá giảm là điều khó tránh khỏi”, ông Nguyên nhận định.

Bên cạnh áp lực nguồn cung, thị trường Trung Quốc cũng không còn dễ tính như trước. Các doanh nghiệp xuất khẩu hiện phải đáp ứng nhiều yêu cầu nghiêm ngặt hơn về mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, hàm lượng cadimi và các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm.

“Điều này đồng nghĩa thời kỳ có hàng là bán được đã qua. Thị trường hiện ưu tiên chất lượng, tính ổn định và khả năng truy xuất nguồn gốc hơn là chỉ chạy theo sản lượng”, ông Nguyên nói.

Theo chuyên gia này, ngành sầu riêng Việt Nam cần thay đổi cách tiếp cận, không tiếp tục chạy theo mở rộng diện tích mà phải tập trung nâng cao chất lượng, hoàn thiện chuỗi liên kết, đầu tư bảo quản sau thu hoạch và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Đây được xem là bước chuyển cần thiết để ngành hàng này phát triển bền vững sau giai đoạn tăng trưởng nóng.