Doanh nghiệp nhỏ và vừa cần chính sách hỗ trợ sát thực tế hơn

Chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) cần được thiết kế lại theo hướng tập trung nguồn lực, xác định rõ nhóm doanh nghiệp có tiềm năng và gắn hỗ trợ với kết quả phát triển. Đây là hướng tiếp cận được Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đề xuất khi góp ý Dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi).

Theo VCCI, trong nhiều năm, hoạt động hỗ trợ SME chủ yếu được triển khai thông qua các chương trình riêng lẻ, thiếu sự kết nối và thường phụ thuộc vào nguồn lực công có sẵn tại từng thời điểm. Cách tiếp cận này khiến nguồn lực bị phân tán, doanh nghiệp tiếp cận chính sách không đồng đều, trong khi hiệu quả hỗ trợ trên thực tế chưa đạt kỳ vọng.

Vì vậy, việc sửa đổi Luật cần hướng tới một hệ thống chính sách có trọng tâm hơn. Hỗ trợ doanh nghiệp không nên chỉ nhằm xử lý những khó khăn trước mắt mà phải tạo nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh, thúc đẩy mở rộng quy mô và hình thành hệ sinh thái kinh doanh bền vững.

Từ định hướng này, VCCI cho rằng bên cạnh các chính sách hỗ trợ chung, cần bổ sung cơ chế “hỗ trợ có mục tiêu”. Theo đó, Nhà nước có thể tập trung nguồn lực cho những SME có khả năng tạo tác động lan tỏa lớn, chẳng hạn doanh nghiệp có triển vọng phát triển thành tập đoàn, doanh nghiệp trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ, công nghệ cao hoặc kinh doanh xanh.

Những doanh nghiệp được lựa chọn sẽ được tiếp cận đồng bộ các chính sách hỗ trợ, trong đó có những chương trình được thiết kế phù hợp với nhu cầu và đặc điểm hoạt động. Tuy nhiên, đi cùng quyền lợi là trách nhiệm thực hiện các cam kết cụ thể về tăng trưởng, nâng tỷ lệ nội địa hóa hoặc đạt những mục tiêu phát triển đã đặt ra.

Theo VCCI, cơ chế này sẽ giúp nguồn lực nhà nước được sử dụng hiệu quả hơn, đồng thời hạn chế tình trạng hỗ trợ dàn trải và giảm nguy cơ phát sinh cơ chế xin - cho.

Một vấn đề khác cần được xử lý trong quá trình sửa Luật là khả năng tiếp cận tín dụng của SME. Dự thảo hiện quy định Nhà nước “khuyến khích” tổ chức tín dụng và các định chế tài chính phát triển sản phẩm phù hợp với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, VCCI đánh giá cách quy định này mới dừng ở định hướng và chưa tạo ra động lực đủ mạnh để thúc đẩy dòng vốn thương mại vào khu vực SME.

Trên thực tế, các doanh nghiệp nhỏ thường bị đánh giá có mức độ rủi ro cao, chi phí quản lý khoản vay lớn và khả năng sinh lời chưa thực sự hấp dẫn đối với ngân hàng. Nếu thiếu các công cụ hỗ trợ phù hợp, mục tiêu cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng có thể khó chuyển thành kết quả thực tế.

VCCI đề xuất nghiên cứu các đòn bẩy tài chính như ưu đãi nguồn vốn tái cấp vốn, giảm thuế thu nhập doanh nghiệp đối với tổ chức tín dụng tăng dư nợ cho SME hoặc hình thành nguồn tín dụng ưu tiên, ổn định cho sản xuất, xuất khẩu và công nghiệp hỗ trợ. Cùng với đó, thời hạn và mức giá vốn cần phù hợp với chu kỳ sản xuất, đơn hàng để doanh nghiệp có thể chủ động tính toán chi phí.

Đáng chú ý, cách thức thẩm định tín dụng cũng cần thay đổi. Thay vì phụ thuộc chủ yếu vào tài sản thế chấp, đặc biệt là bất động sản, ngân hàng nên tăng cường đánh giá dựa trên dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, chất lượng khách hàng và lịch sử tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

Việc mở rộng khả năng sử dụng máy móc, thiết bị, hàng tồn kho và nguyên vật liệu làm tài sản bảo đảm cũng được xem là giải pháp cần thiết. Đồng thời, các sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng cần được phát triển mạnh hơn để SME có thể tham gia sâu vào mạng lưới sản xuất của các tập đoàn và doanh nghiệp đa quốc gia.

Bên cạnh vốn, mặt bằng sản xuất là một yếu tố đầu vào quan trọng đối với hoạt động lâu dài của doanh nghiệp. Dự thảo đã đưa ra một số giải pháp hỗ trợ SME tiếp cận đất đai, song VCCI cho rằng cần tiếp tục đánh giá kỹ tác động đối với các chủ thể liên quan, đặc biệt là nhà đầu tư hạ tầng khu, cụm công nghiệp.

VCCI lưu ý quy định tại Điều 10.5 yêu cầu các khu, cụm công nghiệp mới thành lập phải dành diện tích cho SME thuê trong thời hạn 2 năm, kể cả trường hợp không nhận hỗ trợ từ ngân sách, có thể ảnh hưởng đến quyền tự chủ kinh doanh và phương án tài chính của nhà đầu tư. Do đó, quy định mang tính bắt buộc này cần được xem xét lại để bảo đảm tính khả thi và môi trường đầu tư.

Đối với chính sách hỗ trợ tiền thuê đất tại Điều 10.6, VCCI cho rằng phương thức để chủ đầu tư giảm giá thuê rồi chờ ngân sách hoàn trả có thể khiến vốn bị đọng và kéo dài thủ tục. Một phương án khác được đề xuất là cho phép chủ đầu tư khấu trừ trực tiếp phần hỗ trợ vào các nghĩa vụ tài chính phải nộp cho Nhà nước, như thuế đất hoặc thuế thu nhập doanh nghiệp.

Trong khi đó, quỹ nhà và đất công chưa sử dụng cũng có thể trở thành nguồn lực hỗ trợ SME nếu được khai thác hợp lý. Với những cơ sở có diện tích lớn hoặc không còn phù hợp với nhu cầu sử dụng công, Nhà nước có thể cho phép tổ chức, doanh nghiệp tư nhân thuê lại để cải tạo thành không gian làm việc chung dành cho SME.

VCCI đồng thời đề nghị thông tin về quỹ đất công được cập nhật thường xuyên khi có biến động, thay vì chỉ công bố theo chu kỳ mỗi năm. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận thông tin nhanh hơn, từ đó chủ động tìm kiếm địa điểm và xây dựng kế hoạch đầu tư.

Nhìn rộng hơn, việc sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa được đặt trong yêu cầu chuyển từ tư duy hỗ trợ dàn trải sang phân bổ nguồn lực có trọng tâm. Khi doanh nghiệp có tiềm năng được hỗ trợ đúng đối tượng, dòng tín dụng được khơi thông và những rào cản về mặt bằng được tháo gỡ, chính sách sẽ có điều kiện tạo ra tác động rõ nét hơn đối với năng lực cạnh tranh và quá trình mở rộng của khu vực SME.